پژوهشکده حقوق و قانون ایران دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی 2821-1790 4 8 2026 01 21 Interpretation of Article 461 of the Civil Procedure Code with a Critical Look at a Judgment تفسیر ماده ۴۶۱ قانون آیین دادرسی مدنی با نگاهی انتقادی به یک رأی قضایی 128 151 731524 10.22034/analysis.2025.2073400.1121 FA لعیا جنیدی دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0003-1597-3860 سپیده راضی پژوهشگر پسا دکتری حقوق خصوصی دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-7416-1339 سجاد قاسمی دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 10 03 The jurisdiction of an arbitrator to adjudicate claims for rescission or nullity of a contract containing an arbitration clause under Iranian law requires an examination of whether the arbitration clause is separable from, or dependent upon, the underlying contract, in light of a proper interpretation of Article 461 of the Iranian Code of Civil Procedure. If the doctrine of separability is upheld, the arbitrator retains jurisdiction to decide on all forms of contractual dissolution, whether based on rescission or nullity, as the arbitration clause is treated as an autonomous agreement. However, if the arbitration clause is considered dependent on the main contract, a question arises as to whether the arbitrator has jurisdiction to rule on rescission, which essentially involves assessing the continuation or termination of an already valid and existing contract rather than the validity of its formation.<br><br>In the case under review, the Court of Appeal, relying on Article 461 of the aforesaid Code, denied the arbitrator’s jurisdiction to adjudicate the rescission claim and subsequently annulled the arbitral award. This research, employing a descriptive–analytical method and based on library sources, critically examines the judicial reasoning adopted in this decision. It demonstrates that the court’s inquiry under Article 461 is merely preliminary and prima facie, with the limited purpose of verifying the apparent existence of an arbitration agreement for the appointment of an arbitrator, rather than a substantive review of the merits or the validity of the arbitration agreement.<br><br>Moreover, even if one assumes dependence of the arbitration clause on the underlying contract, a persuasive interpretation suggests that an arbitrator’s confirmation of rescission concerns the continuation or termination of a contract validly concluded, which falls outside the scope of Article 461 and should not trigger judicial intervention at this stage. Accordingly, adopting an interpretation of Article 461 that aligns with the fundamental principles governing arbitration would prevent inconsistency and divergence in judicial practice in this regard. تشخیص صلاحیت داور در رسیدگی به خواسته فسخ و بطلان قراردادِ متضمن شرط داوری در نظام حقوقی ایران، مستلزم بررسی اندیشه استقلال یا تبعیت شرط داوری از قرارداد اصلی در پرتو تفسیر مناسب از ماده 461 قانون آیین دادرسی است. در صورت پذیرش استقلال شرط داوری، داور در تمام فروض انحلال قرارداد اعم از فسخ و بطلان دارای صلاحیت رسیدگی است؛ اما چنانچه شرط داوری تابع قرارداد اصلی تلقی شود، این مسئله مطرح می‌گردد که آیا داور صلاحیت دارد در مورد فسخ قرارداد که همانا بررسی بقا یا زوال یک قرارداد موجود و صحیح است، تصمیم‌گیری نماید. در پرونده مورد بررسی، دادگاه تجدیدنظر با استناد به ماده 461 قانون مذکور، صلاحیت داور در رسیدگی به فسخ را نفی و رأی داوری را باطل اعلام نموده است. این پژوهش که با بهره‌گیری از روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای نگارش یافته است، با بررسی تحلیلی و انتقادی رأی مذکور نشان می‌دهد که نوع رسیدگی دادگاه طبق ماده ۴۶۱ قانون آیین دادرسی مدنی، صرفاً یک رسیدگی مقدماتی و اجمالی است تا علی‌الظاهر وجود موافقتنامه داوری را برای انتخاب داور احراز کند. افزون بر این، حتی در صورت اعتقاد به تبعیت شرط داوری از عقد اصلی، مطابق تفسیری موجه و مرجح، تأیید فسخ قرارداد توسط داور، در واقع، اظهار نظر در مورد بقا یا زوال قراردادی است که به نحو صحیح منعقد شده و اساساً از شمول ماده 461 خروج موضوعی دارد و مفروغ عنه است. از این‌رو با تفسیر مناسب از این ماده که در پرتو اصول و قواعد حاکم بر داوری صورت گرفته، می‌توان از تشتت آراء در این زمینه جلوگیری کرد. https://analysis.illrc.ac.ir/article_731524_cfa0bcd743b2da97cc77efb811946b97.pdf