پژوهشکده حقوق و قانون ایران دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی 2821-1790 4 8 2026 01 21 Expectation or Reliance: An Analysis of the Arbitration and Judicial Decisions in a Telecommunication Services Case Regarding the Criteria for Evaluation of Lost Profit انتظار یا اعتماد: تحلیل آراء صادره در یکی از پرونده‌های شرکت خدمات ارتباطی در خصوص ضابطه ارزیابی خسارت عدم‌النفع 361 404 731685 10.22034/analysis.2025.2073654.1123 FA عباس میرشکاری دانشیار گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-4927-1720 مونا عبدی دانش آموخته دکتری حقوق خصوصی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. 0000-0002-2401-2415 Journal Article 2025 10 05 Imagine a contract has been concluded between parties A and B for the provision of goods or services. A has incurred 30 units of costs to perform the contract including renting for the workplace, labors and vehicles, procurement of materials and equipment and so on. Taking into account a profit margin of 10 units, A is ready to fulfill his/her obligation. If, however, A is deprived of his/her expected profits due to B’s breach of contract, how much damages suffered by A? In other words what is A’s expectation from the performance of this contract? Does it include only 10 units of net profit he/she has anticipated (Expectation damages) or does it also include the 30 units of costs incurred (reliance damages)? The simple case presented as an example is one of the challenging questions in common law framed as follows: is it possible to simultaneously assess damages based on both expectation and reliance criteria? For a long time, the answer given by prominent scholars and judges was negative with the argument that applying more than one criterion for assessing damages in every case would lead to double/over compensation. Therefore, only one criterion should be applied to evaluate the incurred losses. However, after some time, this objection was addressed bylegalscholars and economists. They clarified that what leads todouble/over compensation is the cases that in which the profits are calculated on a gross basis, however, if calculated on a net basis, awarding compensation for both Incurred costs and expected profits under certain conditions arenot problematic. The only limitation inthisregard is considering the prevention ofdoublerecovery rule. The decisions issuedby arbitrators andjudges analyzed in this article, are among the few notable decisions addressing this issue inIranianlaw though they appear open to criticism due to ambiguities in meeting necessary conditions for calculation some costs. تصور کنید قراردادی میان الف و ب برای ارائه کالا یا خدمتی منعقد شده ‌است. الف برای اجرای قرارداد، متحمل 30 واحد هزینه ازجمله اجاره محل و کارگران و وسایل نقلیه، تأمین مواد و تجهیزات و غیره شده و با درنظر گرفتن 10 واحد سود برای خود، آماده اجرای تعهداتش می‌شود. دراین میان اگر ب قرارداد را نقض کند، الف چه میزان می‌تواند از ب غرامت دریافت کند؟ آیا در تعیین غرامت برای الف، باید نظر به آینده داشت و با توجه به انتظار وی، سودی که می‌شد از اجرای قرارداد، حاصل شود را درنظرگرفت (ضابطه خسارات انتظاری) یا آنکه باید به گذشته چشم دوخت و با توجه به هزینه‌ها و خسارت‌هایی که الف متحمل شده، غرامت را تعیین کرد (ضابطه خسارات اتکائی) یا آنکه می‌توان همزمان براساس هر دو روش، زیان وارده را ارزیابی کرد و متعهد را به پرداخت مجموع آنها (سود قابل تحصیل + زیان وارد شده) محکوم کرد؟ پاسخی که تا مدت‌ها توسط نویسندگان و قضات برجسته در کامن‌لا داده می‌شد، منفی بود بااین استدلال که اعمال بیش از یک ضابطه ارزیابی در هر پرونده، منتهی به جبران مضاعف خسارت می‌شود. بنابراین، صرفا باید یک ضابطه برای ارزیابی خسارات وارده بکارگرفته شود اما پس از مدتی به این ایراد توسط حقوقدانان و اقتصادانان پاسخ داده‌شد بااین توضیح که آنچه سبب جبران مضاعف خسارت می‌شود فرضی است که سود، به‌صورت ناخالص حساب شده باشد اما اگر خالص باشد صدور رأی به‌جبران هزینه‌های صورت‌گرفته علاوه برمنافع مورد انتظار، درصورت وجود برخی شرایط، بامانعی مواجه نیست وتنها محدودیت دراین زمینه توجه به قاعده «منع جبران مضاعف خسارت» است. آراء مورد تحلیل در این نوشتار یکی از معدود آراء قابل توجه در این زمینه است که به بررسی این موضوع درحقوق ایران پرداخته است؛ هرچند به‌دلیل ابهام در وجود شرایط لازم برای محاسبه برخی هزینه‌ها، قابل انتقاد به نظر می‌رسد. https://analysis.illrc.ac.ir/article_731685_945df7d53f32de7e3ef2876d35a2abca.pdf