پژوهشکده حقوق و قانون ایران دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی 2821-1790 5 9 2026 07 23 Making Civil Liability fair in the Iranian Legal system by Using a Kind of Relative Standard (Critique and Justification of Judicial Precedent Based on a Philosophical, Paradigmatic and Comparative Study) منصفانه‌سازی مسئولیت مدنی در نظام حقوقی ایران با بهره‌گیری از معیار نوعی نسبی (نقد و توجیه رویه قضایی مبتنی بر مطالعه‌ای فلسفی، پارادایمی و تطبیقی) 35 68 735930 10.22034/analysis.2026.2079317.1157 FA علیرضا آبین استادیار دانشگاه سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران 0009-0007-7787-9331 Journal Article 2025 11 29 If we want to remove the moral, conscientious, and fair view from civil liability law and impose theories based on strict and sometimes harsh logic of corrective justice upon it, we must inevitably accept materialization and objectification of legal standards and rules. On the other hand, if we were to introduce fairness, the dryness of corrective justice will undoubtedly be reduced, the rules of civil responsibility would be softened and more flexibly adapted to the specific and concrete circumstances of the parties to the dispute. However, the study of the history of law shows that legal systems have always faced the question of how to resolve, or at least reduce, the conflict or contradiction between the two goals of "materialization" and "humanization" of legal doctrines. By using the analytical and comparative method and by exploiting library resources, the writer will, in this article, show that one of the most important ways to reduce this tension is to use a standard that is considered as a general theory of "hybrid or relative objectivity"; a perspective that can affect the fields of legislation, interpretation, implementation and legal institution building.One of the advantages of utilizing this idea in civil liability law is the emergence of the perspective of making civil liability fair (or proportionate); a perspective that has fortunately found its way into some judgments, but is still far from reaching its intended goal. اگر بخواهیم نگاه اخلاقی، وجدانی و منصفانه را از حقوق مسؤولیت مدنی برچینیم و نظریه‌های مبتنی بر منطق خشک و گاه خشنِ عدالت اصلاحی را بر آن حاکم سازیم؛ ناگزیر باید به مادی و عینی شدن معیارها و قواعد حقوقی تن دهیم. در نقطه مقابل، اگر بخواهیم انصاف را دخالت دهیم، بی‌گمان از خشکی عدالت اصلاحی کاسته میشود و قواعد مسؤولیت مدنی تلطیف یافته و با انعطاف بیشتری با شرایط خاص و واقعی طرفین دعوا سازگار می‌شوند. با وجود این، مطالعه تاریخ حقوق نشان میدهد که نظامهای حقوقی همواره با این پرسش جدّی مواجه بودهاند که چگونه میتوان تعارض (و یا تزاحم) میان دو هدف «مادی شدن» و «انسانی شدن» آموزه‏های حقوقی را برطرف ساخت و یا لااقل از شدّت آن کاست؟ نگارنده در نوشتار حاضر با بهرهگیری از شیوه تحلیلی، تطبیقی و با استفاده از منابع کتابخانهای نشان خواهد داد که یکی از مهم‌ترین راهکارها برای کاهش این تنش، استفاده از معیاری است که از آن به نظریه عمومی «مختلط یا نوعیِ نسبی» تعبیر می‌شود؛ دیدگاهی که میتواند حوزه‌های تقنین، تفسیر، اجرا و نهادسازی حقوقی را متأثر از خویش سازد. یکی از ثمرات بهرهگیری از این اندیشه در حقوق مسؤولیت مدنی، پیدایش دیدگاه منصفانهسازی (یا متناسبسازی) مسؤولیت مدنی است. دیدگاهی که خوشبختانه در پارهای از آراء قضایی راه یافته اما تا وصول به سرمنزل مقصود بسیار فاصله دارد.

https://analysis.illrc.ac.ir/article_735930_015497df81bb8fc0847be6d8194b52f5.pdf