دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

سانحه هوایی و جبران زیان در ترازوی اخلاق و حقوق؛ نقدی بر دادنامه شعبه 180 دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی شهید مطهری تهران

نوع مقاله : نقد رای دادگاه حقوقی

نویسنده
دانش آموخته دکتری حقوق تجارت و سرمایه گذاری بین المللی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران
چکیده
در طول تاریخ هوانوردی ایران و در پی وقوع برخی سوانح هوایی، شاهد تصویب مقرراتی در باب نحوه جبران خسارت وارده ناشی از این گونه سوانح می باشیم. این مقررات گاهی قلمرو و محدوده ویژه ای دارند و منحصراً در ارتباط با یک سانحه هوایی به خصوص به تصویب رسیده اند و لیکن گاهی ضمن اشاره به تسری احکام خود به گذشته و یک سانحه هوایی خاص، واجد اثر نسبت به آینده نیز بوده و بر سوانح آتی حکومت پیدا کرده اند. از جمله این سوانح می توان به سانحه پرواز شماره 291 شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران در تاریخ 1/11/1358 اشاره کرد. موضوع مقاله پیش روی، نقد یک دادنامه جدید در باب مطالبه دیه ناشی از سانحه مزبور است. هرچند حدود مسئولیت آن شرکت در این سانحه به تصریح مورد توجه «لایحه قانونی راجع به تعیین حدود مسئولیت شرکت هواپیمایی ملی ایران در پروازهای داخلی کشور» (مصوب 22/12/1358) قرار گرفته است لیکن به تازگی، شعبه 180 دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی شهید مطهری تهران علاوه بر صدور حکم به محکومیت شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران، سازمان هواپیمایی کشوری را نیز به پرداخت دیه مسافر متوفی به نسبت سهم خواهان محکوم کرده است. دادنامه این شعبه در مرحله بالاتر به تأیید شعبه 56 دادگاه تجدیدنظر استان تهران رسیده است. اگرچه حکم به پرداخت دیه که همچنان بعد از گذشت چندین دهه بلاجبران بوده است، اخلاقاً روا و با مقتضای اصل عدم تبعیض، متطابق به نظر می رسد اما به لحاظ موازین حقوقی، محکومیت متصدی حمل و نقل هوایی و سازمان هواپیمایی کشوری به مثابه نهاد ناظر و ناظم صنعت هوانوردی کشوری در این پرونده، هر دو در حدود اصل و فروع خود محل تأمل می نماید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Air Accident and Compensation of Damage in Parity of Morality and Law; A Critique of the Judgment of Chamber 180 of Tehran’s Public Civil Court at Shahid Mottahari Judicial Complex

نویسنده English

Milad Sadeghi
PhD in International Trade and Investment Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran
چکیده English

Throughout the history of Iranian aviation and subsequent to the occurrence of some air accidents, we are considering number of enactments regarding the manner of compensation of damage incurred as result of these accidents. Sometimes the said enactments have a limited scope and exclusively have been approved with reference to the specific air accident. In some cases, the relevant enactments are applicable to the past and particular air accident as well as to the future and following accidents. The accident of flight 291 of Iran Air Company at January 21, 1980 could be pointed as an example of the situation. The subject of this article is the critique of a recent judgment with regard to the demanding “diyah” in consequence of that accident. Although the extent of Iran Air Company’s liability for the accident of flight 291 apparently is considered by “the Legislative Bill on the Determining the Extent of National Iranian Air Company’s Liability in the Domestic Flights of Country” (enacted on March 12, 1980) but recently the chamber 180 of Tehran’s Public Civil Court at Shahid Mottahari Judicial Complex has ruled against the both Iran Air Company and Civil Aviation Organization to pay the “diyah” of a deceased passenger in proportion to the share of claimant. In upper process, the judgment of this chamber has been confirmed by the chamber 56 of Appellate Court of Tehran Province. The writer opines that the judgment in hand, i.e. compelling the defendants to pay the “diyah” which was unsettled for several decades, is morally acceptable and reconciles with the principle of non-discrimination. However, in the light of legal rules, the issuance of judgment against the air carrier and Civil Aviation Organization as the operator, controller and regulator of the civil aviation industry in this case, is contestable, either in relation to the primary issue (civil liability itself) or secondary ones.

کلیدواژه‌ها English

Civil Aviation Organization
Civil Liability
Flight of 291
Governing Law
Negligence
1.      روزنامه اطلاعات، سه‎شنبه دوم بهمن ماه 1358، شماره 16056.
2.      شریعت باقری، محمدجواد (1404)، «در جستجوی آراء مستدل و مستند؟ یا اتقان آراء قضایی؟»، دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی، دوره 4، شماره 8. Doi:  10.22034/analysis.2026.733546
3.      شمس، عبدالله (1389)، آیین دادرسی مدنی، دوره پیشرفته، جلد سوم، چاپ هجدهم، تهران: انتشارات دراک.
4.      صادقی، میلاد (1396)، قواعد حقوقی بررسی سوانح و حوادث هوایی، تهران: دانشگاه تهران.
5.      صادقی، میلاد، صبحی، حسین و نجفی، وحیده (1404)، «تأخیر در سفرهای هوایی و جبران خسارت ناشی از آن (بررسی و نقد دادنامه شماره 9809972163802115 شعبه 213 دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی شهید مفتح تهران)»، از مجموعه مقالات کتاب «حقوق مسئولیت مدنی؛ توجیه و نقد رویه قضایی»، به کوشش عباس میرشکاری، مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
6.      کاتوزیان، ناصر (1390)، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، چاپ سی و یکم، تهران: نشر میزان.
7.      کاظمی، محمود و قسمتی تبریزی، علی (1402)، «نحوه تقسیم مسئولیت بین عاملان زیان در فقه اسلامی و قانون مجازات اسلامی سال 1392»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 87، شماره 122.
8.      محمدی، محمد (1323)، فرهنگ ایرانی و تأثیر آن در تمدن اسلام و عرب، تهران: چاپخانه پیمان.
9.      میرشکاری، عباس، عبدی، مونا و ملکی، نفسیه (1404)، «میل به مدارا: بررسی تطبیقی عوامل فرهنگی مؤثر بر انفعال زیان‎دیدگان در طرح دعوای مسئولیت مدنی»، فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، دوره 8، شماره 27. Doi:  10.22034/law.2024.2044190.1475