دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

نقد و بررسی رای قضایی در خصوص پناهندگان و مهاجران نوجوان: تعارض میان مصلحت نوجوان و قواعد اقامتی یا تابعیت (مطالعه موردی: دادگاه اطفال و نوجوان تهران)

نوع مقاله : نقد رای دادگاه کیفری

نویسندگان
1 دانشیار، گروه حقوق، دانشکده الهیات و حقوق، دانشگاه حضرت معصومه(س)،قم، ایران
2 کارشناسی ارشد، گروه حقوق، دانشکده الهیات و حقوق ، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران
چکیده
چکیده

مسئله مهاجرت غیرقانونی و پیامدهای حقوقیِ ناشی از آن، به‌ویژه هنگامی که کودکان و نوجوانان در میان مهاجران باشند، یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های نظام قضایی و حمایتی کشورهاست. در ایران، حضور قابل توجه کودکان و نوجوانان افغانستانی در وضعیت‌های اقامتی نامطمئن، نیازمند تدابین ویژه‌ای در فرآیندهای قضایی است تا هم حقوق قانونی و هم مصلحت عالی آنان محافظت شود. رأی صادره در پرونده کلاسه‌‌ی ۱۴۰۱۶۸۳۹۰۰۱۴۵۷۶۲۶۳ در دادگاه اطفال و نوجوانان تهران، نمونه‌ای شاخص از شکل‌گیری چنین رویکردی است؛ رأیی که در آن قاضی، با توجه به شرایط واقعی نوجوان افغانستانی پرونده، مصلحت او را در اولویت قرار داده و حکم را در راستای حمایت از آینده و کرامت کودک صادر کرده است.

این حکم حاکی از گرایشی حمایت‌محور در رویه قضایی است که نشان می‌دهد امکان آشتی دادن الزامات اقامتی با ضرورت‌های حقوق بشری و تحولات زندگی نوجوانان وجود دارد. در متن رأی، علاوه بر توجه به نظم عمومی و ضوابط حقوقی، میزان تاثیر تصمیم قضایی بر رشد، تحصیل، و امکان بازگشت یا تداوم زیست اجتماعی نوجوان ملاک سنجش قرار گرفته و تدابیر حمایتی متناسب با این واقعیت‌ها اتخاذ شده است. چنین رویکردی نه تنها به تأمین منافع قانونی دستگاه قضایی کمک می‌کند، بلکه ضامن اجرای مؤثر تعهدات بین‌المللی و اخلاقی نسبت به حقوق کودک نیز محسوب می‌شود.

تجربه پرونده یادشده می‌تواند راهنمایی عملی برای قضات و دستگاه‌های مرتبط فراهم آورد تا در مواجهه با پرونده‌های مشابه، با نگاهی واقع‌گرایانه و کودک‌مدارانه، تصمیماتی صادر کنند که هم عدالت را تأمین سازد و هم از آسیب‌پذیری نسل جوان در موقعیت‌های مهاجرتی بکاهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Judicial Review of Refugee and Adolescent Migrant Cases: The Conflict Between the Best Interests of the Child and Residency or Citizenship Rules (Case Study: Tehran Juvenile Court)

نویسندگان English

Vahid Nekounam 1
Saeideh Fakhri 2
1 Associate Professor, Faculty of Theology and Law, Hazrat-e Masoumeh University, Qom,iran
2 Master's degree, Department of Law, Faculty of Theology and Law, Hazrat Masoumeh University, Qom, Iran
چکیده English

Abstract

The issue of illegal migration and its legal consequences, particularly when children and adolescents are among the migrants, represents one of the most complex challenges for judicial and protective systems worldwide. In Iran, the significant presence of Afghan children and adolescents in uncertain residency situations necessitates special considerations within judicial processes to safeguard both their legal rights and their best interests. The ruling in case number 140168390014576263 by the Tehran Juvenile Court exemplifies this approach; in this decision, the judge prioritized the best interests of the Afghan adolescent involved and issued a judgment aimed at protecting the child’s future and dignity.

The ruling reflects a protection-oriented trend in judicial practice, demonstrating that it is possible to reconcile residency requirements with human rights considerations and the developmental needs of adolescents. In the text of the judgment, alongside adherence to public order and legal norms, the impact of the judicial decision on the child’s growth, education, and potential for reintegration or continued social life was taken into account, and appropriate protective measures were implemented accordingly. This approach not only serves the legal interests of the judiciary but also ensures effective fulfillment of international and ethical obligations regarding children’s rights.

The experience of this case can provide practical guidance for judges and relevant institutions, enabling them to adopt a realistic and child-centered perspective when handling similar cases, thereby promoting justice while mitigating the vulnerabilities of young migrants.

کلیدواژه‌ها English

illegal migration
Afghan adolescents
best interests of the child
residency
juvenile court
1. السان، مصطفی (1387)، دادرسی منصفانه برای کودکان، حقوق بشر، سال دوم شماره 4 (پیاپی 5)، 171-188.
2. الهام، غلامحسین؛ منوچهری، مریم (1393)، تخصصی شدن رسیدگی در دادگاه‌های اطفال در ایران و ایتالیا، مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دوره 1 شماره 1، 37-57.
3. بهبودی، بهرام؛ عارف، محمد (1398)، تشریف رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان در مرحله تحقیقات مقدماتی و بعد از آن در قانون آیین دادرسی کیفری سال 1392، مجله آراء، دوره 2 شماره 15، 27-42.
پروین,ابوالفضل و حاجی ده آبادی,محمدعلی . (1404). سیاست جنایی ایران و اردن در قبال بزهکاری اطفال و نوجوانان. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, ,doi: 10.22034/jclc.2025.2058788.1185
5. صادقی,سالار و صفراورنگی,علی . (1400). بررسی آرای حضوری و غیابی صادره از دادگاه اطفال و نوجوانان: رفع ابهامات. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 4(12), 98-82. doi: 10.22034/law.2021.534025.109.
6. عابدینی، عبدالله؛ مشکی‌باف، مهدی (1400)، جایگاه مصلحت در کنوانسیون حقوق کودک و قوانین خانواده ایران، فصلنامه پژوهش حقوق تطبیق اسلام غرب، سال ششم شماره چهارم، 185-212.
علیپور کیوی,هدی , معظمی,شهلا و بشیریه,تهمورث . (1404). بازشناسیِ الگوهایِ نوینِ پاسخ‌دهیِ‌ به بزهکاریِ اطفال و نوجوانان در حقوقِ انگلستان با نگاهی به حقوق ایران. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 8(26), 167-194. doi: 10.22034/law.2024.2042804.1465
8. مهرا، نسرین (1399)، افتراقی‌سازی تشریفات دادرسی کودکان و نوجوانان در ایران، فصلنامه علمی مطالعات بین‌المللی پلیس، دوره یازدهم شماره 41، 54-75.
9. مهدوی‌ ثابت، محمدعلی؛ عبدیان، محمدرضا (1397)، جلوه‌های عدالت ترمیمی در مرحله تعقیب و تحقیقات جرائم اطفال و نوجوانان در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، شماره 95، 47-65.
10. نکونام، وحید (1400)، صلاحیت در امور کیفری، تهران: مجد.
قانون اساسی مصوب 1358
قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392
قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
کنوانسیون حقوق کودک1989
قانون راجع به ورود و اقامت اتباع خارجه در ایران مصوب 1310