دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

نقد و توجیه رویه قضایی به‌هنگام جبران کاهش ارزش پول در مسؤولیت مدنی

نوع مقاله : نقد رای دادگاه حقوقی

نویسندگان
دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
یکی از موضوعات روز نظام حقوقی ایران، موضوع کاهش ارزش پول است؛ قانون‌گذار ایرانی، در سال 1379، با تصویب مادة 522 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی، به وضع مقرره‌ای با هدف جبران کاهش ارزش پول اقدام کرد. گذشته از انتقادات وارد بر مادة پیش‌گفته، جریان این ماده نسبت به دعاوی گوناگون مسؤولیت مدنی همواره سبب پیش‌آمد تشتت و اختلاف شده است. از این‌رو، پرسش اصلی پیش‌روی نگارندگان این مقاله آن است که کدامین روی‌کرد رویة قضایی نسبت به موضوع کاهش ارزش پول در حوزة مسؤولیت مدنی ضروری است تا مورد پذیرش قرار گیرد؟ این مقاله با اتخاذ روی‌کردی نظری، مبتنی بر تحلیل تصمیمات قضایی، ضمن نقد و توجیه نظری آراء متعدد محاکم دادگستری ایران در بحث از کاهش ارزش پول، در مصادیق مسؤولیت مدنی، امکان یا عدم امکان جریان مادة 522 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی را به‌قضاوت نشسته، روی‌کرد مقبول را با تأکید بر تمایز میان دیون و تعهدات پولی ارائه داده است‌. بدین‌سان، با توجه به تمایز میان دیون پولی از تعهدات پولی از یک سو و نیز اختیار قضات در تعیین میزان، طریقه و کیفیت جبران زیان، به‌استناد مادة 3 قانون مسؤولیت مدنی، از سوی دیگر، الزامات خارج از قرارداد از دایرة شمول مادة 522 قانون پیش‌گفته خارج است، و دادرس با گشاده‌دستی بیش‌تری نسبت به دیون پولی، می‌تواند حکم به جبران کاهش ارزش پولی دهد. آراء مختلفی در راستای همین روی‌‎کرد از محاکم صادر شده است که در این مقاله بدان اشاره شده و مورد نقد قرار گرفته‌اند. از این‌رو، در این مقاله، نخست به تمایز میان دین و تعهد پولی پرداخته شده است، سپس به‌ترتیب، اتلاف و تسبیب، غصب و ایفای ناروا، و سرانجام استیفا و ادارة فضولی مال غیر، به‌عنوان مهم‌ترین مصادیق مسؤولیت مدنی، از دید رویة قضایی مورد ژرف‌نگری و نقد و توجیه قرار گرفته‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Critique and Justification of Judicial Precedent When Compensating for Devaluation of Money in Tortious Liability

نویسندگان English

Taha Arabasadi
Amir Ghaffari
Holder of PhD in private law, University of Tehran, Tehran, Iran (Corresponding Author)
چکیده English

One of the current issues in the Iranian legal system is the issue of currency devaluation; in 2000, the Iranian legislator, by enacting Article 522 of the Procedure Act of Public and Revolutionary Courts in Civil Affairs, took the initiative to set a regulation with the aim of compensating for currency devaluation. Aside from criticisms made concerning the aforementioned article, the application of this article to various tortious liability claims has always given rise to confusion and disagreement.Therefore, the main question facing the authors of this article is which judicial approach to the issue of devaluation of money in the field of tortious liability is necessary so as to be considered as acceptable. This article, by adopting a theoretical approach based on analysis of judicial decisions, while criticizing and theoretically justifying numerous judgments rendered by Iranian courts concerning the issue of devaluation of money in instances of civil liability, has judged the possibility or impossibility of the application of Article 522 of the Procedure Act of Public and Revolutionary Courts in Civil Affairs, and presented an acceptable approach by emphasizing distinction between debts and monetary obligations.Thus, considering the distinction between monetary debts and monetary obligations on the one hand and the authority of judges to determine the amount, method and quality of compensation for losses, relying upon Article 3 of the Civil Liability Law, on the other hand, non-contractual obligations fall outside the scope of Article 522 of the aforementioned Act, and the judge can order compensation for devaluation of money with greater generosity than for monetary debts.Various judgments have been rendered by the courts in line with this approach, which have been referred to and criticized in this article. Therefore, this article first addresses the distinction between debts and monetary obligation, then, respectively, destruction of property, causation, usurpation, unjust enrichment, negotiorum gestio and, finally, benefitting from the work or property of another person, as the most important examples of civil liability, have been examined in depth, criticized, and justified from the perspective of case law.


کلیدواژه‌ها English

destruction of property
negotiorum gestio
benefitting from the work or property of another person
unjust enrichment
causation
monetary obligation
monetary debt
usurpation
کتاب
1.      کاتوزیان، ناصر (1395)، الزام‌های خارج از قرارداد، مسؤولیت مدنی، چاپ چهاردهم، جلد 1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
2.      میرشکاری، عباس (1401)، رسالة عملی در مسؤولیت مدنی، چاپ چهارم، تهران: سهامی انتشار.
مقاله
1.      پوربیک محمد، نادر؛ حبیبی‌تبار، جواد (1404)، «نقد و تحلیل رأی دادگاه تجدیدنظر استان تهران دربارة ضمان درک در معاملة باطل‌شده به‌سبب حجر، با تأکید بر استرداد ثمن بر مبنای قیمت روز کارشناسی روز»، دو فصلنامة نقد و تحلیل آراء قضایی، دورة 4، شمارة 8. Doi: 10.22034/analysis.2025.2079009.1153
2.      شکاری، روشن‌علی (1380)، «نقد و بررسی تبصرة 2 مادة 515 قانون آیین دادرسی مدنی (عدم‌النفع)»، نشریة دانشکدة حقوق و علوم سیاسی (دانشگاه تهران)، شمارة 52.
3.      عرب اسدی، طاها؛ کریمی، عباس (1401)، «بررسی تطبیقی اوصاف حقوقی پول»، مجلة حقوق خصوصی، دورة 21، شمارة 1.
4.      محسنی، حسن؛ عرب اسدی، طاها؛ غفاری، امیر (1404)، «بررسی اصل ارزش عددی؛ مطالعه‌ای تطبیقی در حقوق ایران و انگلستان»، پژوهشنامة حقوق تطبیقی، دورة 9، شمارة 2.
دادنامه
1.      دادنامه شمارة 3522، مورخ 30/10/1319، صادره از شعبة 3 دیوان عالی کشور.
2.      دادنامه شمارة 9009974410300302، صادره از شعبة 3 دادگاه عمومی حقوقی شهرستان ارومیه.
3.      دادنامه شمارة 9109970223701537، مورخ 27/12/1391، صادره از شعبة 37 دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
4.      دادنامه شمارة 9209970220700613، صادره از شعبة 7 دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
5.      دادنامه شمارة 9209971420300332، صادره از شعبة 3 دادگاه عمومی حقوقی شهرستان لنگرود.
6.      دادنامه شمارة 9209972160100399، شعبة 36 دادگاه عمومی حقوقی شهرستان تهران.
7.      دادنامه شمارة 9209972164500126، صادره از شعبة 220 دادگاه عمومی حقوقی شهرستان تهران.
8.      دادنامه شمارة 9309970221801469، مورخ 14/11/1393، صادره از شعبة 18 دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
9.      دادنامه شمارة 9309982163200375، مورخ 25/11/1394، شعبة 207 دادگاه عمومی حقوقی شهرستان تهران.
10.  دادنامه شمارة 9209982181900072، مورخ 06/10/1395، صادره از شعبة 179 دادگاه عمومی حقوقی شهرستان تهران.
11.  دادنامه شمارة 140336390003243315، مورخ 03/06/1399، صادره از شعبة 65 دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
12.  دادنامه شمارة 140103390002238422، مورخ 14/06/1401، صادرشده از شعبة 14 دادگاه عمومی حقوقی شهرستان گرگان.
13.  دادنامه شمارة 140339390000690535، صادره از شعبة 1 دادگاه عمومی حقوقی شهرستان عسلویه.
14.  دادنامه شمارة 140368390001082623، مورخ 03/02/1403، صادره از شعبة 117 دادگاه عمومی حقوقی شهرستان تهران.
15.  دادنامه شمارة 140368290001872721، مورخ 19/02/1403، صادره از شعبة 10 دادگاه عمومی حقوقی شهرستان تهران.
16.  دادنامة صادره به تاریخ 30/02/1403، از دادگاه عمومی حقوقی شهرستان تهران (مجتمع قضایی شهید بهشتی).
17.  دادنامه شمارة 140368390007144943، مورخ 23/05/1403، صادره از شعبة 71 دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
18.  دادنامه شمارة 140368390008512459، مورخ 18/06/1403، صادره از شعبة 18 دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
19.  دادنامه شمارة 14044939000649441، مورخ 31/03/1404، صادره از شعبة 2 دادگاه عمومی حقوقی شهرستان شاهرود.
20.  دادنامه شمارة 140411390001735560، مورخ 19/07/1404، صادره از شعبة 4 دادگاه عمومی حقوقی ابهر.
21.  دادنامه شمارة 140468390014821090، مورخ 10/08/1404، صادره از شعبة 7 دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
عربی
1.      حلی، محمد (1410)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، چاپ دوم، جلد 2، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
2.      شیرازی، محمد (1413)، القواعد الفقهیه، چاپ اول، بیروت: مؤسسه امام رضا علیه‌السلام.
3.      شیرازی، محمد (بی‌تا)، ایصال الطالب إلی المکاسب، جلد 6، تهران: منشورات أعلمی.
4.      نجفی، محمدحسن (1404)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، چاپ هفتم، جلد 37، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.