دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

عطف مقررات به گذشته؛ کاوش در رویه دیوان عدالت اداری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 قاضی- دیوان عدالت اداری
2 کارشناس- دیوان عدالت اداری
چکیده
یکی از جهات شایع دعاوی ابطال مقررات در دیوان عدالت اداری، عطف بماسبق شدن آنها است. این دعاوی دایر­مدار این ادعاست که پیشتر در خصوص موضوعی خاص، وضعیت مشخصی حاکم بوده است و مقرره مورد اعتراض تغییری در آن ایجاد کرده است. بررسی آراء هیأت عمومی و هیأت­های تخصصی دیوان عدالت اداری نشان می­دهد داوری درباره ادعای عطف مقررات به گذشته، گاهی با چالش­هایی همراه است. پرسش مشخصی که در این نوشتار به آن پرداخته می‌شود این است که در چه صورتی می‌توان گفت یک مقرره عطف به گذشته شده است؟ پاسخ به این پرسش، به عنوان هدف اصلی این نوشتار که به روش توصیفی- تحلیلی نگاشته شده است، مستلزم شناخت حالت­هایی است که می‌تواند مبنای طرح این ادعا باشد. برای شناخت این حالت­ها توجه به ظروف زمانی وقایع و تغییر وضعیت حاکم بر وقایع ضروری است. برای وقایع سه ظرف زمانی متصور است: گذشته، جاری (مرکب از بخش گذشته و بخش اینده) و اینده. تغییر وضعیت حاکم بر وقایع نیز می‌تواند ناظر بر تغییر وضعیت گذشته، جاری و یا آینده باشد. بر اساس این گونه­ها هشت حالت قابل صورت­بندی است. هر کدام از این حالت­ها دربردارنده دو وضعیت وجود فرصت مناسب جهت تطبیق با وضعیت جدید و نبود آن است. در بین آراء هیأت عمومی و هیأت­های تخصصی دیوان عدالت اداری کمابیش مصادیقی برای این حالت­ها یافت می‌شود که در این نوشتار به برخی از آنها اشاره شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Retroactive Effect of law; Examination of the jusisprudence of the Administrative Court of Justice

نویسندگان English

Mohammad reza Rafeei 1
Hamid Reza Rahmani, 2
1 Judge- administrative justice court
2 Expert- Administrative Court of Justice
چکیده English

One of the most common grounds of claims for annulment of regulations in the Administrative Court of Justice is their retroactivity. These lawsuits are based on the claim that a specific situation regarding a specific issue has prevailed in the past and the provision being objected to has made a change in it. Examining the decisions rendered by the General Board and the Specialized Boards of the Administrative Court of Justice shows that judgment regarding the retroactive claim of regulations is sometimes accompanied by challenges. The specific question that is addressed in this article is, in what circum+stances can we say that a regulation has become retroactive. The answer to this question, as the main goal of this article, which is written in a descriptive-analytical method, requires knowing the situations that can that serve as the basis of this claim.To understand these situations, it is necessary to pay attention to the time-frames in when the events in question occur and the change in the situation that governs them. There are three time-frames for events: past, current (composed of past and future) and future. The change of the situation governing events can also refer to the change of the situation in the past, current or future. Based on these categories, eight situations can be imagined. Each of these situations includes two set of circumstances: existence of a suitable opportunity to adapt to the new situation or its lack. Among the decisions rendered by the General Board and the specialized boards of the Administrative Court of Justice, more or less examples of these situations can be found, some of which are mentioned in this article.

کلیدواژه‌ها English

Administrative Court of Justice
judicial precedent
retroactivity of regulations
Article 4 of the Civil Code
الف- کتاب­ها و مقالات

1.  دانش پژوه، مصطفی (1393)، تعارض قوانین در زمان در حقوق ملی و بین‌المللی در تفسیر شریف «المیزان»، قرآن شناخت، شماره اول، پیاپی 13

2.  سلجوقی، محمود (1393)، حقوق بین­الملل خصوصی، جلد دوم، چاپ هفتم، تهران: نشر میزان
3.  شایگان، اسماعیل و مجید غمامی (1397)، آیین دادرسی و حقوق انتقالی؛ پژوهشی در حقوق ایران و فرانسه گفتاری در نقد رأی وحدت رویه شماره ۷۴۳ مورخ ۵/۸/۱۳۹۴ هیأت عمومی دیوان عالی کشور، پژوهشهای حقوق تطبیقی، دوره 22، شماره 4.
4.  کاتوزیان، ناصر (1398)، حقوق انتقالی؛ تعارض قوانین در زمان، چاپ پنجم، تهران: نشر میزان.
5.  مزارعی، غلامحسین (1395)، جهات ابطال مصوبات دولت در دیوان عدالت اداری و شورای نگهبان، چاپ دوم، تهران: خرسندی.
6.  هداوند، مهدی و علی مشهدی (1395)، اصول حقوق اداری (در پرتو آراء دیوان عدالت اداری)، چاپ چهارم، تهران: خرسندی
7.  Hancher, Leigh, et al., (2021). Retrospective application of legal rules in the European Union: recent practice in the energy sector. Journal of Energy & Natural Resources Law, 39 (1).
8.  Palmer, Andrew & Sampford, Charles, (1994). Retrospective legislation in Australia: looking back at the 1980s. Federal Law Review, 22 (2).
9.  Pauwels, M. R. (2013), Retroactive and Retrospective Tax Legislation: A Principle-Based Approach; a Theory of 'Priority Principles of Transitional Law' and 'The Method of the Catalogue of Circumstances'. Retroactivity of Tax Legislation, Amsterdam: EATLP/IBFD.
10. Sullivan, Ruth, (2007), statutory interpretation (2nd ed.), Toronto: Irwin Law.
ب. آرا
11.  شماره 561 مورخ 11/11/1383 هیأت عمومی
12.  شماره 552-551 مورخ 19/8/1387 هیأت عمومی
13.  شماره 58 مورخ 13/2/1388 هیأت عمومی
14.  شماره 217 مورخ 10/3/1388 هیأت عمومی
15.  شماره 843 مورخ 16/11/1391 هیأت عمومی
16.  شماره 784 مورخ 24/6/1394 هیأت عمومی
17.  شماره 295 مورخ 26/5/1395 هیأت عمومی
18.  شماره 783 مورخ 16/8/1396 هیأت عمومی
19.  شماره 999 مورخ 22/6/1401 هیأت عمومی
20.  شماره 1667 مورخ 28/6/1402 هیأت عمومی
21.  شماره 8063 مورخ 9/8/1402 هیأت عمومی
22.  شماره 6464 مورخ 5/10/1402 هیأت عمومی
23.  شماره 1449 مورخ 23/12/1400 هیأت تخصصی استخدامی
24.  شماره 5599 مورخ 22/3/1402 هیأت تخصصی استخدامی
25.  شماره 280 مورخ 17/6/1398 هیأت تخصصی اقتصادی، مالی
26.  شماره 10029 مورخ 10/2/1398 هیأت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
27.  شماره 756 مورخ 7/5/1399 هیأت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
28.  شماره 1348 مورخ 7/11/1399 هیأت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
29.  شماره 269 مورخ 19/5/1400 هیأت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
30.  شماره 748 مورخ 5/10/1401 هیأت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.