دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

واکاوی آراء دادگاه های دادگستری استان تهران در خصوص الزام به ثبت چک در سامانه صیاد

نوع مقاله : نقد رای دادگاه حقوقی

نویسندگان
1 استاد گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 پژوهشگر پژوهشکده حقوق و قانون ایران و کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
چکیده
با تصویب ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک و الزام به ثبت اطلاعات چک در سامانه صیاد، شکل و فرآیند حقوقی صدور چک در ایران دگرگون شد. در پی این تحول، در سالهای اخیر، دعاوی متعددی با خواسته‌هایی نظیر «الزام صادرکننده به ثبت چک در سامانه صیاد» در محاکم دادگستری استان تهران اقامه شده است. این دعاوی با واکنشهای متفاوت و متعارض از سوی دادگاههای بدوی و تجدیدنظر مواجه شده‌اند؛ به نحوی که برخی دادگاهها با پذیرش اصل قابلیت استماع این خواسته و با استناد به تعهدات ضمنی یا لوازم عرفی در روابط معاملاتی، حکم به ثبت صادر کرده‌اند، در حالی که برخی دیگر با استناد به فقدان مبنای قانونی الزام آور و ماهیت خاص فرآیند ثبت در سامانه، دعوا را رد کرده‌اند. پژوهش حاضر، با روی‌کردی تحلیلی ـ توصیفی، ضمن بررسی ساختار حقوقی چک ثبت نشده، به تحلیل ماهوی و آیینی دعوای مطروحه می‌پردازد و تلاش می‌کند با ارزیابی استدلالهای حقوقی موجود در آراء قضایی، نسبت این دعوا را با سایر نهادهای مشابه، از جمله الزام به تنظیم سند رسمی، تبیین کند. در نهایت، پی‌آمدهای پذیرش یا رد این دعوا بر امنیت حقوقی معاملات، نظم اقتصادی و کارآمدی سامانه صیاد ارزیابی می‌شود. یافته‌های پژوهش حاضر آن است که چک ثبت نشده در سامانه صیاد، واجد ماهیت سندی مدنی است و رد چنین دعوایی با مبانی حقوقی شکلی و ماهوی، اصول آیین دادرسی مدنی و ساختار منسجم قانون‌گذاری، سازگارتر است و برای حفظ اعتبار حقوقی اسناد تجاری، شفافیت دادرسی و کارکرد صحیح نظام بانکی، گزینه ای مطلوب‌تر محسوب می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Judicial Divergence in Tehran Courts Regarding the Obligation to Register Checks in the SAYYAD System: A Doctrinal and Procedural Analysis

نویسندگان English

Abbas Karimi 1
MohammadJavad Darvishzadeh 2
1 Professor, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Researcher at the Iranian Law and Legal Research Institute, and Master of Jurisprudence and Fundamentals of Law, Allameh Tabatabai University,Tehran,Iran
چکیده English

With the approval of Repeated Article 21 of the Check Issuance Law and the requirement to register check information in the Sayyad system, the legal form and process of drawing checks in Iran changed. Following this development, in recent years, numerous claims have been filed in the courts of Tehran provincee with the seeking such relief as "obliging the drawer to register checks in the Sayyad system." These claims have been met with different and conflicting responses from the courts of first instance and appeals; so that some courts have rendered a judgment requiring to register, accepting the principle of the admissibility of this claim and relying on implied obligations or customary requirements in transactional relationships, while others have dismissed the claim, relying on the lack of a binding legal basis and the specific nature of the registration process in the system. The present study, with an analytical-descriptive approach, while examining the legal structure of unregistered checks, deals with a substantive and procedural analysis of the proposed claim, and seeks to delineate the relationship of this claim to other similar institutions, including the requirement to draw up a notarial deed, by evaluating the legal arguments contained in judicial decisions. Finally, the consequences of accepting or dismissing this claim on the legal security of transactions, economic order, and the efficiency of the Sayyad system are evaluated. The findings of the present study indicate that a check not registered in the Sayyad system has the nature of a private deed not a commercial instrument, and dismissing such a claim is more consistent with procedural and substantive legal foundations, principles of civil procedure, and a coherent legislative structure, and is considered a more desirable option for maintaining the legal validity of commercial instruments, transparency of proceedings, and the proper functioning of the banking system.

کلیدواژه‌ها English

Judicial Precedent
Commercial Instrument
Private Deed
Checks
Check Issuance Law
Sayyad System
  • الف) قوانین

    • قانون آیین دادرسی کیفری
    • قانون آیین دادرسی مدنی
    • قانون صدور چک
    • قانون مدنی

    ب) کتب

    • قرآن کریم
    • ارسطا، محمدجواد (1387)، سلسله پژوهش‌های فقهی-حقوقی (جلد هشتم): اعتبار سند و تعارض آن با ادله دیگر در حقوق ایران و فقه امامیه، چاپ اول، تهران: قضا.
    • جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1388)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، چاپ چهارم، تهران، گنج دانش
    • داراب‌پور، مهراب (1391)، قواعد عمومی (حقوق تجارت و معاملات بازرگانی)، چاپ اول، تهران: جنگل.
    • شمس، عبدالله (1389)، ادله اثبات دعوی (حقوق ماهوی و شکلی)، چاپ هشتم، تهران: دراک.
    • صادقی نشاط، امیر (1394)، حقوق تجارت الکترونیک، چاپ اول، تهران: جنگل.
    • عبدی پور، ایراهیم (1395)، حقوق تجارت (اسناد تجارتی)، جلد سوم، چاپ دوم، تهران مجد
    • کاتوزیان، ناصر (1388)، اثبات و دلیل اثبات (جلد اول): قواعد عمومی اثبات - اقرار و سند، چاپ ششم، تهران: میزان.
    • کاتوزیان، ناصر (1388)، فلسفه حقوق (جلد اول): تعریف و ماهیت حقوق، چاپ پنجم، تهران: شرکت سهامی انتشار.نهرینی، فریدون (1398) آیین دادرسی مدنی، چاپ اول، تهران، گنج دانش
    • کانوزیان، ناصر (1387)، کلیات حقوق (نظریه عمومی)، چاپ سوم، تهران، شرکت سهامی انتشار
    • کریمی، عباس (1391)، ادله اثبات دعوا، چاپ سوم، تهران، میزان
    • کریمی، عباس، شریعت باقری، محمد جواد، همتی، احمد (1404)، گزارش کرسی علمی نقد و بررسی دادنامه دادگاه مبنی بر جایگاه اصل حاکمیت اراده در تفسیر قوانین موجد حق، چاپ اول، تهران، داد و دانش
    • محقق داماد، سید مصطفی (1406 ق)، قواعد فقه، جلد اول‌، چاپ دوازدهم‌، تهران، مرکز نشر علوم اسلامى‌
    • مرادی، یاسر و نوری، محمد (1401)، چک: نکات کاربردی از صدور تا پرداخت، چاپ دوم، تهران: اندیشه رشد.
    • مرادی، یاسر؛ جعفری تبار، مجید؛ عباس تبار، مجید (1404) گزارش کرسی علمی تحلیل و بررسی رای دادگاه مبنی بر قابل استماع بودن دعوال الزام به ثبت چک، چاپ اول، تهران، داد و دانش
    • هاشمی شاهرودی، سید محمود (1390)، فرهنگ فقه (جلد اول)، چاپ سوم، قم: مؤسسه دایرة‌المعارف فقه اسلامی.

    ج) مقالات

    • استا, محمدحسین, احمدی, مسعود و احمدی, جعفر . (1403). بررسی جایگاه «نمی‌دانم» و تطبیق آن با دفاع‌های دیگر از منظر حقوق ایران و فقه امامیه. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 7(23), 9-33. doi: 10.22034/law.2024.2026168.1323
    • شهیدی، مهدی (1346)، بحثی درباره چک بدون تاریخ، مجله کانون وکلا، شماره 107
    • صفائی, سید حسین و درویش زاده, محمد . (1402). فضیلت در دسترس بودن قاضی. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 6(18), 9-6. doi: 10.22034/law.2023.705317
    • محسنی, حسن و داودی, حسین . (1400). اصل منع استناد به عمل خلاف قانون خود در ادعا و دفاع. مجله حقوقی دادگستری, 85(116), 185-207. doi: 10.22106/jlj.2021.130304.3507
    • نیک فرجام، کمال (1380) چک سفید امضاء و ماهیت حقوقی آن، دیدگاه های حقوقی، شماره 21 و 22

    د) اراء قضایی و نظریات مشورتی

    • دادنامه شماره ۱۴۰۳۶۸۳۹۰۰۰۱۱۰۱۳۰۰ مورخ 4 اردیبهشت 1403 صادره از شعبه ۱۵ دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی شهید بهشتی تهران؛
    • دادنامه شماره ۱۴۰۳۶۸۳۹۰۰۰۳۶۵۷۴۹۸ مورخ 21 خرداد 1403 صادره از شعبه ۱۰ دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی شهید بهشتی تهران.
    • دادنامه شماره ۱۴۰۳۶۸۳۹۰۰۱۵۴۰۱۷۳۵ مورخ 28 مهر 1403 صادره از شعبه ۱۰۰ دادگاه تجدیدنظر استان تهران
    • دادنامه شماره ۱۴۰۳۶۸۳۹۰۰۱۶۹۰۶۴۵۵ مورخ 26 دی 1403 صادره از شعبه ۱۰۷ دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی عدالت تهران؛
    • دادنامه شماره ۱۴۰۳۹۱۳۹۰۰۱۲۲۹۶۹۳۲ مورخ 30 مهر 1403 صادره از شعبه ۸ دادگاه عمومی حقوقی شهریار؛
    • دادنامه شماره ۱۴۰۴۶۸۳۹۰۰۰۵۹۱۹۴۲۵ مورخ 8 تیر 1404 صادره از شعبه ۹۷ مجتمع قضایی عدالت
    • نظریه مشورتی شماره ۱۰۵۰/۱۴۰۱/۷ مورخ ۱۲ بهمن ۱۴۰۱ اداره کل حقوقی قوه قضاییه
    • نظریه مشورتی شماره ۲۶۱/۱۴۰۲/۷ مورخ ۴ شهریور ۱۴۰۲ اداره کل حقوقی قوه قضاییه
    • نظریه مشورتی شماره ۹۱۵/۱۴۰۰/۷ مورخ ۲۳ آذر ۱۴۰۰ اداره کل حقوقی قوه قضاییه
    • نظریه مشورتی شماره ۸۵۷/۱۴۰۰/۷ مورخ ۱۸ بهمن ۱۴۰۰ اداره کل حقوقی قوه قضاییه
    • نظریه مشورتی شماره ۹۷۰/۱۴۰۱/۷ مورخ ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۲ اداره کل حقوقی قوه قضاییه
    • نظریه مشورتی شماره ۱۰۰۹/۱۴۰۲/۷ مورخ ۱۶ اسفند ۱۴۰۲ اداره کل حقوقی قوه قضاییه
    • نظریه مشورتی شماره ۷۵۳/۱۴۰۲/۷ مورخ ۱۶ دی ۱۴۰۲ اداره کل حقوقی قوه قضاییه