دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

نقد و بررسی رأی وحدت رویه ۷۹۹ دیوان عالی کشور درباره مسؤولیت شرکای جرم سرقت

نوع مقاله : نقد رای وحدت رویه

نویسندگان
محمدجعفر حبیب زاده 1
نسترن آقایی 2
1 استاد گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده‌ حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 پژوهشگر پژوهشکده‌ حقوق و قانون ایران، کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/analysis.2025.728479
چکیده
رأی وحدت رویه شماره ۷۹۹ هیأت عمومی دیوان عالی کشور که به اختلاف رویه دادگاهها در تعیین حدود مسؤولیت شرکای جرم سرقت در رد مال مسروقه پرداخته است، نقطه عطفی در تبیین تعامل میان مسؤولیت کیفری و مدنی در نظام حقوقی ایران محسوب می‌شود. سئوال اصلی تحقیق این است که در فرض عدم امکان ارزیابی میزان مال مسروقه توسط هر شریک، آیا باید مبنا را بر اصل شخصی‌بودن مسؤولیت و تناسب آن با نقش واقعی افراد گذاشت یا بر قاعده تساوی مسؤولیت میان آنان حکم کرد؟ در این مقاله با استفاده از روش تحقیق توصیفی ـ اسنادی محتوای رأی وحدت رویه شماره 799 هیات عمومی دیوان عالی کشور مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این رأی ضمن ایجاد انسجام رویه و تقویت جایگاه بزه­دیده در فرایند دادرسی، از نظر انطباق با اصول بنیادین حقوق کیفری، به ویژه اصل فردی سازی مسؤولیت و پرهیز از تحمیل بار مالی نامتناسب، با چالشهای نظری و عملی مواجه است.
کلیدواژه‌ها
مسؤولیت شرکای جرم سرقت
رد مال مسروقه
اصل شخصی بودن مسؤولیت
قاعده تساوی مسؤولیت

عنوان مقاله English

Theoretical and Practical Challenges Arising from the Iranian Supreme Court’s No. 799 on Co-offenders’ Liability in Theft Cases

نویسندگان English

MohammadJafar Habibzadeh 1
Nastaran Aghaee 2
1 Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 researcher at iranian law Researcher at the Iranian Law and Legal Research Institute and Masters degree in criminal law and criminology, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

The binding precedent No. 799 rendered by the Supreme Court which addresses differences in court practice in determining the limits of liability of accomplices to a theft crime in returning the stolen property is considered a turning point in delineation of interaction between criminal and civil liability in the Iranian legal system. The main question of the research is that in case it is not possible to assess the amount of stolen property by each accomplice, should the basis be the principle of personal responsibility and its proportion to the actual role of individuals, or should it be based on the principle of equal responsibility among them? In this article, using a descriptive-documentary research method, the content of binding precedent No. 799 rendered by the General Board of the Supreme Court has been examined. The findings show that this decision, while creating procedural coherence and strengthening the victim's position in the trial process, faces theoretical and practical challenges in terms of compliance with the fundamental principles of criminal law, especially the principle of individualization of responsibility and avoiding imposing a disproportionate financial burden.

کلیدواژه‌ها English

Liability of Accomplices to a Theft Crime
Return of Stolen Property
Principle of Individualization of Liability
Rule of Equal Liability

  • 1- کتب

    • قرآن کریم
    • انصاری، شیخ مرتضی (بی‌تا)، کتاب المکاسب، جلد سوم، تراث الشیخ الأعظم
    • بادینی، حسن (1384)، فلسفه مسئولیت مدنی، چاپ اول، تهران، شرکت سهامی انتشار
    • جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1389)، وسیط در ترمینولوژی حقوق، چاپ سوم، تهران، گنج دانش
    • حبیب زاده، محمد جعفر (1403)، سرقت در حقوق کیفری ایران، چاپ پنجم، تهران، دادگستر
    • حسینی شیرازی، سید محمد (1414 ق)، الفقه، القواعد الفقهیة، چاپ اول، بیروت، المرکز الثقافی الحسینی
    • حسینی، سید میر عبد الفتاح (1417 ق)، العناوین الفقهیة، جلد دوم، چاپ دوم، قم، مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین
    • خالقی، علی (1393) نکته‌ها در قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ اول، تهران، موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش
    • رشتی، میرزا حبیب اله (بی‌تا)، کتاب الغصب، بی‌جا
    • زراعت، عباس (1392)، حقوق جزای اختصاصی (جرأیم علیه اموال و مالکیت)، جلد دوم، چاپ دوم، تهران، فکرسازان
    • سبزواری، سید عبدالاعلی (بی‌تا)، مهذب الاحکام فی بیان حلال و الحرام، جلد بیست و یکم، قم، دار التفسیر
    • شمس ناتری، محمدابراهیم؛ کلانتری، حمیدرضا؛ ریاضت، زینب؛ زارع، ابراهیم (1393)، قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی (حقوق جزای عمومی)، جلد اول، چاپ دوم، تهران، میزان
    • طهماسبی، جواد (1395)، آیین دادرسی کیفری (کلیات، دعوای عمومی و دعوای خصوصی)، جلد اول، چاپ دوم، تهران، میزان
    • طوسی، محمد بن حسن (1387 ق)، المبسوط فی فقه الإمامیة، جلد سوم، تهران، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة
    • فرج الهی، رضا (1389)، جرم شناسی و مسئولیت کیفری، چاپ اول، تهران، میزان
    • قیاسی، جلال الدین (1375)، تسبیب در قوانین کیفری، چا اول، قم، مدین
    • کاتوزیان، ناصر (1389)، دوره مقدماتی حقوق مدنی (اموال و مالکیت)، چاپ سی ام، تهران، میزان
    • محقق داماد، سید مطفی، (1389) قواعد فقه (بخش جزایی)، جلد چهارم، چاپ سیزدهم، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی
    • مصطفوی، محمد کاظم (بی‌تا)، القواعد مائة قاعدة فقهیة معنی ومدرکا وموردا، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین
    • مکارم شیرازی، ناصر (1370)، القواعد الفقهیة، جلد دوم، چاپ سوم، قم، مدرسه الامام على بن ابى طالب (ع)
    • موسوی بجنوردی، سید حسن (1377)، القواعد الفقهیة، جلد چهارم، چاپ اول، قم، نشر الهادی

     

    2- مقالات

    • آبین, علیرضا . (1399). نقدی بر ماده 1216 قانون مدنی و پیشنهاد نظریه مسئولیت منصفانه در مورد صغار و مجانین (مطالعه تطبیقی). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 3(8), 15-53. doi: 10.22034/law.2021.526076.1058
    • حاجی ده آبادی, احمد . (1395). «شرکت در جرم» در قانون مجازات اسلامی1392. حقوق اسلامی, 13(50), 7-36.
    • محسنی, فرید؛ فروزنده, پیام. (1402). بازخوانی نظری مجازات تبعی با هدف اصلاح عملی آن. فلسفه حقوق, 2(2), 7-28. doi: 10.22081/phlq.2024.68287.1051
    • مصطفوی، سید مصطفی (1381)، نقدی بر قاعده تابعیت منافع از اعیان در فقه و حقوق موضوعه، صباح، شماره 1
    • نوری, سید فاضل . (1397). مسئولیت کیفری شخص حقوقی در پرتو اصل فردی بودن مجازات. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 2(2), 346-363. doi: 10.22034/law.2019.239520