دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

مصداق‌شناسی جرم اشتغالِ غیرمجاز در امور پزشکی با تأکید بر تزریقات واکسن: از ابهامات نظری تا چالش‌های قضایی

نوع مقاله : نقد رای دادگاه کیفری

نویسندگان
1 دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه تهران و مدرس حقوق پزشکی دانشگاه کردستان
2 استاد حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشگاه تهران و وکیل دادگستری
3 پژوهشگر حقوق سلامت
10.22034/analysis.2026.2073410.1179
چکیده
در پرونده‌ای مربوط به دوران دنیاگیری ویروس کرونا چهار تن از متهمان، که هیچ‌یک پزشک یا پیراپزشک نبودند، با تهیه حدود 7000 دُز واکسن قاچاق ضدّ ویروس کووید 19 (واکسن فایزر) مبادرت به تزریق واکسن برای حدود 1200 نفر نمودند. پس از اعلام جرم علیه مرتکبان و تشکیل پرونده قضایی علیه آنان به اتهام مداخله در امور پزشکی، شعبه نخست دادگاه انقلاب شهرستان مریوان حکم به برائت آنان صادر می‌کند. دادرس پرونده، با توجه به شرایط بحرانی سلامت جامعه در گاهِ فراگیری ویروس کووید 19 که فقدان یا کمبود واکسن وخامت اوضاع را دوچندان کرده بود، استدلال اصلی خود را در صدور این حکم چنین مطرح کرده است که «تزریق واکسن امروزه توسط اشخاص عادی هم صورت می‌گیرد و الزاماً به‌غیر از تعلّم نزد پزشک صلاحیت خاصی را نمی‌طلبد» و افزون بر آن، به «فقدان سوء نیت خاص» و «وجود انگیزه خیرخواهانه مرتکبان» اشاره داشته است که جملگی جای نقد دارد. در این جُستار تلاش گردیده است پس از احراز تزریق واکسن به‌عنوان مصداقی از بزه مداخله در امور پزشکی، دیگر توجیهات مندرج در دادنامه اصداری از جمله تأثیر انگیزه در تزلزل رکن ذهنی و نیز، احراز و اثبات سوء نیتِ خاص بزه موصوف، مورد بازنگری و نقد قرار گیرد که جملگی موارد مطروحه نشان‌ از عدم اتقانِ کافیِ دادنامه اصداری دارد. در متن پیش رو، ضمن موردپژوهی دادنامه اصداری، قوانین و مقررات مربوطه بررسی گردید و سپس تطابق مفاد حکم قضایی با اصول جزایی، نصوص قانونی و ضوابط حاکم بر جرم مذکور نگریسته شد تا از این طریق میزان وجاهت رأی دادگاه آشکار شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Case Analysis of Unauthorised Medical Practice in Vaccine Administration: From theoretical ambiguities to Judicial challenges

نویسندگان English

shayan akbari 1
Ahmad Hajidehabadi 2
Faezeh Ganji 3
1 Phd in criminal law and criminolgy at University of Tehran
2 University of Tehran
3 Researcher
چکیده English

In a case arising during the COVID-19 pandemic, four defendants—none of whom were licensed physicians or paramedics—illicitly obtained approximately 7,000 doses of smuggled Pfizer COVID-19 vaccines and administered them to numerous recipients. Following the initiation of criminal proceedings, the First Branch of the Enghelab Court of Marivan issued a judgment of acquittal. The court primarily relied on the argument that vaccine administration is nowadays commonly performed by ordinary individuals and, apart from receiving basic instructions from a physician, does not require special professional qualifications. The ruling further emphasized the defendants’ allegedly benevolent motives and the absence of specific intent, concluding that the essential elements of the offense had not been established. This article critically examines the legal reasoning underlying the judgment and argues that vaccine administration clearly falls within the statutory concept of medical intervention. Accordingly, when such conduct is carried out by unqualified individuals and outside the legal framework governing medical practice, it constitutes unauthorized medical intervention under Iranian law. The article further argues that the administration of smuggled pharmaceutical products, particularly during a public health crisis, may seriously endanger both individual health and public trust in national healthcare systems. From this perspective, the judgment raises broader concerns regarding the boundaries of criminal liability in the field of medical interventions and the legal protection of public health. The study also re-evaluates the court’s reliance on benevolent motives as a factor affecting the mens rea of the offense and examines whether establishing specific intent is legally necessary in cases involving unauthorized medical intervention. The article examines relevant statutory provisions, judicial interpretations, and the broader implications of the ruling for health governance during emergencies. The analysis ultimately demonstrates that the judgment suffers from substantial legal and logical and justified deficiencies and may undermine the existing regulatory framework governing professional medical practice.

کلیدواژه‌ها English

Medical Intervention Offense
Unauthorized Vaccine
Right to be health
Medical Criminal law
Interpretation of Criminal Statutes
کتب:
اردبیلی، محمدعلی (1395)، حقوق جزای عمومی، جلد نخست، چاپ پنجاه، تهران: میزان.       
امیدی، جلیل (1398)، تفسیر قوانین جزایی، چاپ نخست، تهران: میزان.   
حاجی ده‌آبادی، احمد (1404)، درس‌نامه جرایم علیه اشخاص (قتل)، چاپ چهارم، تهران: میزان.
رمضانی، احمد و صداقت‌مهر، هاجر (1400)، بایسته‌های دادنامه کیفری، چاپ دوم، تهران: میزان.
شمس ناتری، محمدابراهیم و کلانتری، حمیدرضا، و زارع، ابراهیم و ریاضت، زینب (1398)، قانون مجازات اسلامی در نظم کنونی، جلد اول، چاپ پنجم، تهران: میزان.
عالی‌پور، حسن (1395)، حقوق کیفری فناوری اطلاعات، چاپ چهارم، تهران: خرسندی.                    
فلچر، جورج (1394)، مفاهیم بنیادین حقوق کیفری، ترجمه سیدمهدی سیدزاده ثانی، چاپ چهارم، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
گلدوزیان ، ایرج (1384)، بایسته‌های حقوق جزای عمومی، چاپ یازدهم، تهران: میزان.          
منصورآبادی، عباس (1399)، مختصر حقوق جزای عمومی، چاپ اول، تهران: میزان.
 

مقالات:
اسلامی‌نیا، قاسم و سیفی، داود و قیاسی، جلال‌الدین (1404)، تحلیل و تبیین «موضوع جرم» در حقوق کیفری :رویکردی نوین به ماهیت، ابعاد و کارکردها، دوفصل‌نامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم‌شناسی، پژوهشکده حقوق و قانون ایران، دوره دوم، شماره 4. Doi:  10.22034/jclc.2025.2074071.1266
امیدی، جلیل (1377)، قواعد تفسیر جزایی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 41، پیاپی 1054.  
امینی، محمد و پوربافرانی، حسن و الشریف، محمدمهدی و شهابی، مهدی (1403)، ترسیم گستره‌ی «تفسیر به عدالت» در حقوق جزا در پرتو منطق حقوق کیفری، پژوهش‌نامه حقوق کیفری، سال چهاردهم، شماره 2.    
شریعت‌باقری، محمدجواد (1404)، در جستجوی آراء مستدل و مستند؟ یا اتقان آراء قضایی؟، دو فصل‌نامه نقد و تحلیل آراء قضایی، پژوهشکده حقوق و قانون ایران، دوره چهارم، شماره 8.
Doi:  10.22034/analysis.2026.733546
شریعت‌باقری، محمدجواد (1402)، ذوقی‌شدن حقوق ایران، دو فصل‌نامه نقد و تحلیل آراء قضایی، پژوهشکده حقوق و قانون ایران، دوره دوم،  شماره 3.
           Doi:  10.22034/analysis.2023.707617
وطن‌خواه، رضا (1388)، اشتغال غیرقانونی به امور پزشکی و دارویی، فصل‌نامه حقوق پزشکی، سال سوم، شماره 10.
هراتی، مرضیه (1395)، داروهای تزریقی و عوارض ناشی از آنها، مجله سازمان نظام پزشکی مشهد، دوره بیستم، شماره 2.           

Chan-woong, Park and Woo-chul, Cho and Byung-chul, Son (2019), Latrogenic Injury to the Sciatic Nerve due to Intramuscular Injection: A Case Report, Korean Journal of Neurotrauma, 15.       


منابع اینترنتی
توزیع غیرقانونی واکسن گارداسیل؛ برخورد قاطع سازمان غذا و دارو با تخلفات، مندرج در وب‌سایت خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، 6/11/1403، بازیابی شده از:                https://www.irna.ir/news/85729582