دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

مسئولیت مدنی پزشک در فرض عدم تشخیص بیماری: بررسی دادنامه مربوط به تولد ناشی از خطا

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : نقد رای دادگاه حقوقی

نویسنده
افروز صمدی
دانش آموخته دکتری حقوق خصوصی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
10.22034/analysis.2026.2083710.1185
چکیده
بیمار به هدف درمان بیماری خود به پزشک مراجعه می‌کند و درمان نیز جز از رهگذر تشخیص صحیح و به موقع بیماری امکان‌پذیر نیست. از این رو، تشخیص بیماری به عنوان یک مقدمه واجب بوده و از باب عرف، داخل در حیطه وظایف پزشک است. اهمیت تشخیص در بعضی موارد از جمله نارسایی‌های جنین که در بعضی موارد امکان جلوگیری از آن از طریق سقط یا بهبود آن وجود دارد، بیشتر است.

هرگاه تقصیر پزشک در تشخیص بیماری منجر به تشدید یا از دست رفتن فرصت درمان یا کنترل بیماری شود، در قبال هزینه‌های مازادی که بیمار متحمل می‌شود، مسئول قلمداد می‌شود. در غیر این صورت و در فرضی که علی‌رغم تشخیص پزشک، فرصت یا امکانی برای درمان یا کاهش بیماری وجود نداشته باشد و بیمار در هرحال ناگزیر از تحمل هزینه‌های درمانی گردد، مسولیتی از این بابت نمی‌توان برای پزشک در نظر گرفت.

اما از آن‌جایی که صرف تشخیص نادرست یا عدم تشخیص، تقصیر پزشک درنظر گرفته می‌شود، بیمار مستحق دریافت خسارت معنوی وارد شده می‌باشد. خسارت ناشی از ارائه اطلاعات غلط یا ناکافی، عدم امکان پیش‌بینی آینده و رنج و تألم ناشی از آن.

از این رو، این مقاله ضمن نقد یکی از آرای صادره مرتبط در خصوص خطای پزشک و عدم تشخیص نارسایی جنین، با هدف بررسی حدود مسئولیت مدنی پزشک در فرض عدم تشخیص بیماری، ابتدا به تبیین نقض این تعهد به عنوان فعل زیان‌بار پرداخته (مبحث نخست) و سپس، رابطه سببیت میان نقض این تعهد و انواع زیان‌های مادی و معنوی وارده را مورد مطالعه قرار داده است. (مبحث دوم).
کلیدواژه‌ها
تشخیص بیماری
تجهیزات پزشکی
سبب متعارف
زیان معنوی

عنوان مقاله English

The Physician’s Liability in case of misdiagnosis: Review of a Wrongful Birth Case

نویسنده English

Afrouz Samadi
PhD graduate, Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran
چکیده English

The patient consults a physician with the aim of treating his or her illness, and treatment is not possible except through the correct and timely diagnosis of the disease. Therefore, the diagnosis of illness, as a necessary preliminary step and according to customary practice, falls within the scope of the physician’s duties. Its importance is even greater in certain cases, including fetal abnormalities, where in some instances it is possible either to prevent the condition through termination of pregnancy or to improve it through appropriate measures.

Whenever a physician’s fault in diagnosing a disease leads to an aggravation of the condition or to the loss of an opportunity for treatment or control of the disease, the physician is considered liable for the additional costs incurred by the patient. Otherwise, in situations where, despite the physician’s diagnosis, there is no opportunity or possibility for treatment or mitigation of the disease and the patient would in any event be required to bear the treatment costs, no liability can be attributed to the physician in this respect.

However, since mere misdiagnosis or failure to diagnose is regarded as a fault on the part of the physician, the patient is entitled to compensation for the resulting non-pecuniary (moral) damages. Such damages arise from the provision of incorrect or insufficient information, the inability to foresee the future, and the suffering and distress caused thereby.

Accordingly, this article, while critically examining one of the relevant judicial decisions concerning a physician’s error in diagnosing and misdiagnosis of fetal abnormalities and aiming to delineate the scope of physician’s liability, first clarify the breach of the duty of diagnosis as a harmful act (first section) and then review the causal link between the breach of this duty and the pecuniary and non-pecuniary damage suffered in this regard (second section).

کلیدواژه‌ها English

Diagnosis of Illness
Medical Equipment
Adequate Cause
and Non-Pecuniary Damage
فارسی
افشار قوچانی، زهره، ایزانلو، محسن (۱۳۹۳)، «مطالعه تطبیقی امکان مطالبه زیان ناشی از تولد و زندگی و ارکان مسئولیت در آن»، مطالعات حقوق تطبیقی، دوره پنجم، شماره ۱.
پارسا، الهه و دیگران (۱۳۹۷)، «تأملی پیرامون ماهیت حقوقی ضمان ناشی از خطای در تشخیص قبل از تولد با نگاهی به حقوق انگلستان»، حقوق پزشکی، سال ۱۲، شماره ۴۷.
ثقفی، مریم، یزدانیان، علیرضا، جلالی، محمود (۱۳۹۶)، «ماهیت تعهد ایمنی و کاربرد آن در مسئولیت مدنی پزشک در حقوق ایران و فرانسه»، پژوهش ‌های حقوق تطبیقی، دوره ۲۱، شماره ۳.
چامالاس، مارتا، رینگینز، جنیفر(۲۰۱۰)، ارزیابی زیان، ترجمه میرشکاری، عباس، صمدی، افروز، عاطفه، آجری آیسک (۱۳۹۹)، تهران: شرکت سهامی انتشار.
خانی‌پور، محسن، رحمانی، زهره (۱۳۹۸)، «مسئولیت مدنی پزشک و پیراپزشک ناشی از عمل دیگری در حقوق ایران و فرانسه»، پژوهش‌های حقوقی، شماره ۴۰.
خسروی سلیم، محمد مهدی (۱۴۰۰)، «مطالعه تطبیقی مبانی نظریه سبب متعارف در فقه امامیه»، فصلنامه فقه جزای تطبیقی، شماره ۳.
خشنودی، رضا (۱۳۹۳)، «بهره‌گیری از رهیافت‌های نظام حقوقی فرانسه به منظور تسهیل اثبات مسئولیت پزشکی»، حقوق پزشکی، شماره ۳۱.
صفایی، حسین، رحیمی، حبیب‌الله (۱۳۸۹)، مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد)، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
صفری، مریم، رحیمی خجسته، حسن (۱۳۹۸)، «بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی پزشک در حقوق انگلستان و آلمان»، پژوهش ملل، شماره ۴۲.
عاشوری، مهدی، شعبانی،  فاطمه، لوث فرانسوا(۱۳۹۲)، «مسئولیت پزشک در خصوص اشتباه در تشخیص، شرحی بر پرونده ماسیون علیه قیس»، رأی، شماره ۳.
عیسایی تفرشی، محمد، شرافت پیما، محمدرضا، صادقی، محمود(۱۳۸۶)، «تأثیر همراهی قوه قاهره با تقصیر خوانده بر مسئولیت مدنی» مدرس علوم انسانی، شماره ۵۴.
کاتوزیان، ناصر (۱۴۰۰)، الزام‌های خارج از قرارداد، جلد دوم، چاپ سوم، تهران: انتشارات گنج دانش.
کاظمی، محمود (۱۴۰۴)، «تداخل اسباب در مسئولیت مدنی؛ فعل جانی و عمل پزشکی (نقد رأی وحدت رویه شماره ۸۰۴ هیأت عمومی دیوان عالی کشور)»،  دو فصلنامه نقد و تحلیل آرای قضایی، دوره ۴، شماره ۷. Doi:  10.22034/analysis.2025.728143
کاظمی، محمود (۱۳۸۹)، «جستاری نقادانه پیرامون نظریه مشهور فقهای امامیه در خصوص مسئولیت پزشک»، مطالعات حقوق خصوصی، سال چهل، شماره ۴.
کاظمی، محمود (۱۳۹۰)، «ضرورت تغییر نظام مسئولیت مدنی پزشکی در حقوق ایران با نگاهی به تحولات ایجاد شده در حقوق فرانسه»، مطالعات حقوق خصوصی، سال ۴۱، شماره ۲.
کریمی، عباس، جواهرکلام، محمدهادی (۱۴۰۱)، «تسهیل در احراز رابطه سببیت در حوادث پزشکی؛ نقش سازنده رویه قضایی ایران و فرانسه»، مجله حقوقی دادگستری، دوره ۸۶، شماره ۱۱۹.
مجتهد سلیمانی، ابوالحسن، حکیم، محمود، خزایی، سید علی (۱۴۰۴)، «مطالعه تطبیقی مسئولیت مدنی پزشک در نظام حقوقی ایران و مصر»، جامعه پژوهی فرهنگی، سال ۱۶، شماره ۱.
محمودی، امیررضا، توحیدی، فاطمه (۱۴۰۴)، «واکاوی حقوقی مسئولیت پزشک با تأکید بر مبانی مدنی، کیفری و اخلاقی»، حقوق و مطالعات سیاسی، شماره ۱۸.
مخدومی، عاطفه، پورکرمی، جواد، خردمندی، سعید (۱۴۰۰)، «تبیین ماهیت قراردادهای پزشکی با نگاهی به مسئولیت‌های ناشی از عملیات پزشکی»، حقوق پزشکی، شماره ۵۶.
مشیراحمدی، علیرضا، حجازی، سید آریا (۱۴۰۰)، «مسئولیت ناشی از سلب فرصت درمان، عنصر مفقود در پرونده‌های خطای پزشکی»، تعالی حقوق، سال هفتم شماره ۴.
مهتاب‌پور، محمدکاظم (۱۴۰۰)، «مبنای مسئولیت مدنی ارائه‌دهندگان خدمات حرفه‌ای در فقه اسلامی و حقوق ایران با مطالعه تطبیقی نظام‌های حقوقی فرانسه و کامن‌لا»، مجله حقوقی دادگستری، دوره ۸۵، شماره ۱۱۵.
میرشکاری، عباس (۱۳۹۷)، رساله عملی در مسئولیت مدنی، چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
میرشکاری، عباس و صمدی، افروز (۱۳۹۵)، اصول اروپایی حقوق مسئولیت مدنی، تهران: شرکت سهامی انتشار
هاشمی، محمود، استوار سنگری، کورش، هاشمی، محمد، ضرابی، حمید (۱۳۹۷)، «مسئولیت مدنی دولت ناشی از فقدان، نقص یا سوء کاربرد تجهیزات پزشکی»، تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین‌الملل، شماره ۴۲.
عربی
الجواهری، الشیخ حسن (بی‌تا)، الفقه المعاصر، جلد ۲، بی‌جا.
الرشتی، میرزا حبیب‌الله (بی‌تا)، کتاب آلاجاره، جلد ۱، بی‌جا.
لاتین
Axiang, Wan (2023), “Research on Compensation Liability for Wrongful Birth Tort”, The Frontiers of Society, Science and Technology, Vol 5, Issue 8.
Caulfield, Timothy (2001), “Liability in the Genetic Era: Wrongful Birth and Wrongful Life Lawsuits”, Ethics and Law, Vol 23 (2).
Schuster, W. Ryan (2016), “Rights Gone Wrong: A Case Against Wrongful Life”, William and Marry Law Review, Issue 6.
Soritsa, Dina (2016), “Damages Subject to Compensation in Cases of Wrongful Birth”, Juridica International, Vol 24.
Stolker, Carel J.J.m (1994), “Wrongful Life: The Limits of Liability and Beyond”, International and Comparative Law Quarterly, Vol 43.
دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 11 خرداد 1405