دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

جبران خسارت معنوی ناشی از رابطه نامشروع؛مطالعه رای دادگاه عمومی شهرستان شیراز

نوع مقاله : نقد رای دادگاه حقوقی

نویسندگان
گروه حقوق، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران
چکیده
امکان مطالبه خسارت معنوی ناشی از روابط نامشروع، بویژه در مواردی که رابطه جنسی، با رضایت ظاهری ولی مبتنی بر فریب، اغفال یا اکراه شکل گرفته باشد یکی از مسائل چالش‌برانگیز در نظام مسؤولیت مدنی ایران است. رأی مورد مطالعه در این مقاله از حیث بررسی جنبه‌های مختلف این موضوع قابل‌توجه است. قاضی صادرکننده رأی، عالمانه جنبه کیفری و حقوقی موضوع را از یکدیگر تفکیک نموده و صرف صدور رأی برائت در دادگاه کیفری را برای عدم مسؤولیت خوانده کافی نمی‌داند و درنهایت جهت جبران خسارت معنوی وارد شده به پرداخت معادل مهرالمثل محکوم میکند. مقاله حاضر با تکیه بر تحلیل رویه قضایی و تفسیر مواد قانونی مرتبط به بررسی مبنای قانونی، مفهومی و حدود قابلیت مطالبه این نوع خسارت می‌پردازد. ایراداتی را که ممکن است بر امکان مطالبه چنین خسارتی وارد شود بررسی می‌کند و در جهت رفع آنها تحلیل ارائه می‌دهد. با تبیین تفکیک مفهومی میان نهادهای مهرالمثل، ارش البکاره و خسارت معنوی، بر این نکته تأکید دارد که این نهادها ماهیتاً مستقل از یکدیگرند و در صورت احراز شرایط قانونی، قابلیت اجتماع دارند. استدلال محوری این پژوهش آن است که حتی در فرض فقدان وصف کیفری چون عنف، چنانچه ارکان مسؤولیت مدنی ازجمله زیان، فعل زیان‌بار و رابطه سببیت احراز شود، امکان مطالبه خسارت معنوی وجود خواهد داشت.در رای صادر شده نیز اگر چه قاضی خواهان را برای مطالبه خسارت مادی دارای حق نمی‌داند اما در خصوص خسارت معنوی او را محق دانسته و با تکیه به اصول کلی مسؤولیت مدنی و نیز تفسیر دقیق قوانین موضوعه، حکم به جبران خسارت صادر می‌کند. بدین ترتیب درنهایت، با نقد تردیدهای موجود در برخی آراء و تفاسیر محدودکننده، بر لزوم پذیرش صریح خسارت معنوی در روابط نامشروع و حرکت به‌سوی نظامی ترمیم محور در مسؤولیت مدنی تأکید می‌ورزد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Compensation for Moral Damages Resulting from an Illicit Relationship; A study of Judgment Rendered by Shiraz Public Civil Court

نویسندگان English

khadijeh Mozafari
Maryam Najafi
Departement of Law, Faculty of soicial sceinces and economics,َ Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده English

The possibility of claiming moral damages resulting from illicit relationships, especially in cases where the sexual relationship was formed with apparent consent but based on deception, fraud or coercion, is one of the challenging issues in the Iranian civil liability system. The judgment studied in this article is notable in terms of examining the various aspects of this issue. The judge issuing the ruling wisely separated the criminal and legal aspects of the issue and considered that merely issuing a judgment of acquittal in the criminal court was not enough to remove the defendant's liability and ultimately ordered payment of the equivalent of the dowry to compensate for the moral damages incurred. The present article, based on an analysis of judicial precedent and interpretation of relevant statutes, examines the legal and conceptual basis and the limits of damages that can be claimed, examines the objections that may be made to the possibility of claiming such damage and provides an analysis to eliminate them.Moreover, by clarifying the conceptual distinction between the institutions of equivalent of dowry, compensation for defloration, and moral damage, it emphasizes the point that these institutions are inherently independent of each other and, if legal requirements are met, can be combined. The central argument of this research is that even in the absence of a criminal elements such as violence, if elements of civil liability, such as damage, harmful act, and causal relationship, are met, claiming moral damage would be possible. In the judgment, although the judge does not consider the plaintiff to be entitled to claim material damages, he does consider the claimant to be entitled to moral damages and, relying on the general principles of civil liability and the precise interpretation of the statutes, issues a judgment to compensate for the damages.Thus, finally, by criticizing the doubts existing in some judgments and restrictive interpretations, it emphasizes the necessity of explicitly accepting moral damage in illicit relationships and moving towards a system that is restoration oriented in civil liability.


کلیدواژه‌ها English

moral damage
illicit relationship
civil liability
equivalent of dowry
compensation for defloration
compensation for damage
فهرست منابع:
کتاب فارسی:
1.      خمینی، روح الله (1379). تحریرالوسیله، جلد اول،، چاپ اول، قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
2.      دادمرزی، سیدمهدی (1401). فقه استدلالی، چاپ چهل و هشتم، قم: طه.
3.      شهید ثانی (1397) تحریرالروضه فی شرح اللمعه، جلد دوم، چاپ اول، قم: طه و سمت
4.      میرشکاری، عباس (1399). رساله عملی در مسئولیت مدنی، چاپ سوم، تهران: شرکت سهامی انتشار
5.      میرمحمدصادقی، حسین (1400). حقوق جزای اختصاصی 3، جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص، چاپ سی و یکم. تهران: میزان
 
مقاله فارسی:
1.      سپانلو، محمود و کلانتری، کیومرث (1399). جبران خسارت بزه‌دیدۀ مدعی تجاوز جنسی پس از تبرئۀ متهم در حقوق ایران. مجله حقوقی دادگستری،84 (110): 185-212 doi: 10.22106/jlj.2020.112943.2888
2.      اعراب شیبانی، حجت و خروشی، عبدالعظیم (1401). بررسی فقهی-حقوقی ارش البکاره و مهرالمثل، فصلنامه میان رشته ای فقه... 2 (3): 1-19.
3.      آوان، رضا و سلطانی، عباسعلی (1396). جایگاه ارش البکاره، مهرالمثل و خسارت معنوی در زنای مطاوعی از منظر فقه با رویکرد نقد قانون مجازات اسلامی 92. فقه و اصول. 49 (3):9-30. doi: 10.22067/fiqh.v0i0.42907
4.      پایروند، حسین (1399). بررسی مسئولیت مدنی رابطه نامشروع در اثر اعمال تهدید، سومین کنفرانس بین المللی حقوق و علوم قضایی، تهران، بازیابی شده از: https://civilica.com/doc/1196092
حمیدی، محمدرضا (1402). مسئولیت مدنی ناشی از اقرار ناتمام در تجاوز به عنف، هشتمین کنفرانس ملی پژوهش های نوین در حوزه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی ایران، تهران، بازیابی شده از: https://civilica.com/doc/1747841
5.      ربانی، مسعود (1399). ارزیابی و ارزش گذاری و جبران پایاپای خسارات معنوی در تصمیمات قضایی، مبانی فقهی علوم اسلامی، 13 (25):111-134
6.      رستمی نجف آبادی، حامد، ناصر، مهدی (1397) تحلیل حقوقی ماهیت خسارت معنوی و طرق جبران آن در پرتو آرای فقهی، فقه و اصول، نشریه فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره 3(11): 49-73
7.      صادق نیا، مریم، محمدنسل، غلامرضا و خواجه نوری، یاسمن (1400). راهکارهای ترمیم آسیب‌های معنوی ناشی از جرم در حقوق ایران و حقوق تطبیقی. پژوهش های حقوق جزا و جرم شناسی. 9 (18):303 -325 doi: 10.22034/jclc.2021.287659.1502
8.      عاشوری، مهدی و برچخ، مسعود (1400). مسئولیت مدنی ناشی از اکراه از دیدگاه فقه و حقوق ایران: با تأکید بر قانون مدنی و قانون مسئولیت مدنی. فقه، 28 (108):166-195. doi: 10.22081/jf.2021.59364.2173
9.      کاظمی,محمود . (1404). تأثیر رشد فناوری بر حقوق مسئولیت مدنی؛ تحول از دین مسئولیت به طلب جبران خسارتدوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی2(3), 311-344. doi: 10.22034/jpl.2025.721256
10.  محسنی، فرید و انصاری، رضا (1398). تاثیر متقابل مسئولیت کیفری و مسئولیت مدنی. فصلنامه تحقیقات حقوقی. 22 (86): 353-381. doi: 10.29252/lawresearch.22.86.353
11.  میرشکاری,عباس و آزادبخت,شبیر . (1401). قابلیت جبران خسارات مازاد بر دیه در پرتو رویه قضایی. دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی, 1(2), 549-584. doi: 10.22034/analysis.2023.701524
12.  میرشکاری، عباس، صمدی، افروز (1399). الزامات اخلاقی و حقوقی جبران زیان‌ ناشی از آزار جنسی. اخلاق و تاریخ پزشکی ایران. 13: ۱۸۰-۱۹۸
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.