دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

جبران خسارت معنوی ناشی از رابطه نامشروع (مطالعه موردی یک رای قضایی)

نوع مقاله : نقد رای دادگاه حقوقی

نویسندگان
گروه حقوق، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران
چکیده
امکان مطالبه خسارت معنوی ناشی از روابط نامشروع، به‌ویژه در مواردی که رابطه جنسی، با رضایت ظاهری ولی مبتنی بر فریب، اغفال یا اکراه شکل گرفته باشد یکی از مسائل چالش‌برانگیز در نظام مسئولیت مدنی ایران است. رأی مورد مطالعه در این مقاله از حیث بررسی جنبه‌های مختلف این موضوع قابل‌توجه است. قاضی صادرکننده رأی، عالمانه جنبه کیفری و حقوقی موضوع را از یکدیگر تفکیک نموده و صرف صدور رأی برائت در دادگاه کیفری را برای عدم مسئولیت خوانده کافی نمی‌داند و درنهایت جهت جبران خسارت معنوی وارده حکم به پرداخت معادل مهرالمثل می‌نماید.

مقاله حاضر با تکیه بر تحلیل رویه قضایی و تفسیر مواد قانونی مرتبط به بررسی مبنای قانونی، مفهومی و حدود قابلیت مطالبه این نوع خسارت می‌پردازد. ایراداتی که ممکن است بر امکان مطالبه چنین خسارتی وارد شود را بررسی نموده و در جهت رفع آنها تحلیل ارائه می دهد. با تبیین تفکیک مفهومی میان نهادهای مهرالمثل، ارش البکاره و خسارت معنوی، بر این نکته تأکید دارد که این نهادها ماهیتاً مستقل از یکدیگرند و در صورت احراز شرایط قانونی، قابلیت اجتماع دارند. استدلال محوری این پژوهش آن است که حتی در فرض فقدان وصف کیفری چون عنف، چنانچه ارکان مسئولیت مدنی ازجمله زیان، فعل زیان‌بار و رابطه سببیت احراز گردد، امکان مطالبه خسارت معنوی وجود خواهد داشت.در رای صادره نیز اگر چه قاضی خواهان را برای مطالبه خسارت مادی دارای حق نمی داند اما در خصوص خسارت معنوی او را محق دانسته و با تکیه به اصول کلی مسئولیت مدنی و نیز تفسیر دقیق قوانین موضوعه، حکم به جبران خسارت صادر می نماید. بدین ترتیب درنهایت، با نقد تردیدهای موجود در برخی آراء و تفاسیر محدودکننده، بر لزوم پذیرش صریح خسارت معنوی در روابط نامشروع و حرکت به‌سوی نظامی ترمیم محور در مسئولیت مدنی تأکید می‌ورزد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Compensation for moral damages resulting from an illegitimate relationship]

نویسندگان English

khadijeh Mozafari
Maryam Najafi
Departement of Law, Faculty of soicial sceinces and economics,َ Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده English

The possibility of claiming moral damages resulting from illicit relationships, especially in cases where the sexual relationship was formed with apparent consent but based on deception or coercion, is one of the challenging issues in the Iranian civil liability system. The ruling studied in this article is notable in terms of examining the various aspects of this issue. The judge who issued the ruling wisely separated the criminal and legal aspects of the issue and considered that merely issuing a verdict of acquittal in the criminal court was not enough to exclude the defendant from liability and ultimately ordered the payment of the equivalent of dower to compensate for the damage caused. The present article, relying on the analysis of judicial practice and the interpretation of relevant legal articles, examines the legal, conceptual basis and limits of the ability to claim this type of damage. It examines the objections that may be made to the possibility of claiming such damage and provides an analysis to eliminate them.

By explaining the conceptual distinction between the institutions of dower, Arsh al-Baqarah and moral damages and moral damage, it emphasizes the point that these institutions are inherently independent of each other and, if the legal conditions are met, they can be combined. The central argument of this research is that even in the absence of a criminal description such as violence, if the elements of civil liability, including loss, harmful act and causal relationship, are established, it will be possible to claim moral damages. In the ruling, although the judge does not consider the plaintiff to have the right to claim material damages, he considers him to be entitled to moral damages and, relying on the general principles of civil liability and the precise interpretation of the applicable laws, issues a ruling to compensate for the damages. Thus, by criticizing the doubts existing in some opinions and restrictive interpretations, it emphasizes the necessity of explicitly accepting moral damages in illicit relationships and moving towards a system centered on restoration in civil liability.

کلیدواژه‌ها English

Moral damages
illicit relationship
civil liability
mahr al-mithl
arsh al-bakara
compensation for harm
فهرست منابع:
کتاب فارسی:
1.      خمینی، روح الله (1379). تحریرالوسیله، جلد اول،، چاپ اول، قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
2.      دادمرزی، سیدمهدی (1401). فقه استدلالی، چاپ چهل و هشتم، قم: طه.
3.      شهید ثانی (1397) تحریرالروضه فی شرح اللمعه، جلد دوم، چاپ اول، قم: طه و سمت
4.      میرشکاری، عباس (1399). رساله عملی در مسئولیت مدنی، چاپ سوم، تهران: شرکت سهامی انتشار
5.      میرمحمدصادقی، حسین (1400). حقوق جزای اختصاصی 3، جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص، چاپ سی و یکم. تهران: میزان
 
مقاله فارسی:
1.      سپانلو، محمود و کلانتری، کیومرث (1399). جبران خسارت بزه‌دیدۀ مدعی تجاوز جنسی پس از تبرئۀ متهم در حقوق ایران. مجله حقوقی دادگستری،84 (110): 185-212 doi: 10.22106/jlj.2020.112943.2888
2.      اعراب شیبانی، حجت و خروشی، عبدالعظیم (1401). بررسی فقهی-حقوقی ارش البکاره و مهرالمثل، فصلنامه میان رشته ای فقه... 2 (3): 1-19.
3.      آوان، رضا و سلطانی، عباسعلی (1396). جایگاه ارش البکاره، مهرالمثل و خسارت معنوی در زنای مطاوعی از منظر فقه با رویکرد نقد قانون مجازات اسلامی 92. فقه و اصول. 49 (3):9-30. doi: 10.22067/fiqh.v0i0.42907
4.      پایروند، حسین (1399). بررسی مسئولیت مدنی رابطه نامشروع در اثر اعمال تهدید، سومین کنفرانس بین المللی حقوق و علوم قضایی، تهران، بازیابی شده از: https://civilica.com/doc/1196092
حمیدی، محمدرضا (1402). مسئولیت مدنی ناشی از اقرار ناتمام در تجاوز به عنف، هشتمین کنفرانس ملی پژوهش های نوین در حوزه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی ایران، تهران، بازیابی شده از: https://civilica.com/doc/1747841
5.      ربانی، مسعود (1399). ارزیابی و ارزش گذاری و جبران پایاپای خسارات معنوی در تصمیمات قضایی، مبانی فقهی علوم اسلامی، 13 (25):111-134
6.      رستمی نجف آبادی، حامد، ناصر، مهدی (1397) تحلیل حقوقی ماهیت خسارت معنوی و طرق جبران آن در پرتو آرای فقهی، فقه و اصول، نشریه فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره 3(11): 49-73
7.      صادق نیا، مریم، محمدنسل، غلامرضا و خواجه نوری، یاسمن (1400). راهکارهای ترمیم آسیب‌های معنوی ناشی از جرم در حقوق ایران و حقوق تطبیقی. پژوهش های حقوق جزا و جرم شناسی. 9 (18):303 -325 doi: 10.22034/jclc.2021.287659.1502
8.      عاشوری، مهدی و برچخ، مسعود (1400). مسئولیت مدنی ناشی از اکراه از دیدگاه فقه و حقوق ایران: با تأکید بر قانون مدنی و قانون مسئولیت مدنی. فقه، 28 (108):166-195. doi: 10.22081/jf.2021.59364.2173
9.      کاظمی,محمود . (1404). تأثیر رشد فناوری بر حقوق مسئولیت مدنی؛ تحول از دین مسئولیت به طلب جبران خسارتدوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی2(3), 311-344. doi: 10.22034/jpl.2025.721256
10.  محسنی، فرید و انصاری، رضا (1398). تاثیر متقابل مسئولیت کیفری و مسئولیت مدنی. فصلنامه تحقیقات حقوقی. 22 (86): 353-381. doi: 10.29252/lawresearch.22.86.353
11.  میرشکاری,عباس و آزادبخت,شبیر . (1401). قابلیت جبران خسارات مازاد بر دیه در پرتو رویه قضایی. دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی, 1(2), 549-584. doi: 10.22034/analysis.2023.701524
12.  میرشکاری، عباس، صمدی، افروز (1399). الزامات اخلاقی و حقوقی جبران زیان‌ ناشی از آزار جنسی. اخلاق و تاریخ پزشکی ایران. 13: ۱۸۰-۱۹۸