دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

نحوه جانشینی بیمه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گر از بیمه‌گذار در دعوای مبتنی بر بازیافت غرامت علیه راننده مسبب حادثه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه حقوق خصوصی دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران
10.22034/analysis.2026.2080788.1170
چکیده
در جایی که برای جبران خسارت، دو نوع ضمان به وجود می‌آید که یکی اصالتاً و ناشی از رفتار زیان‌بار خود شخص و دیگری مسئولیت ناشی از فعل غیر است، شناسایی مسئول نهایی و نحوه استقرار ضمان ضروری است. این اهمیت، به‌ویژه در جایی که خسارت، توسط شرکت‌های بیمه جبران شود، دوچندان می‌شود (اهمیت و ضرورت پژوهش). پرسشی که مطرح می‌شود این است که در مواردی مثل وجود متصدی حمل‌ونقل که در ارسال کالا، تعهد به ایمنی (نتیجه) دارد و از جمله مسئول اقدامات خدمه و نیز راننده طرف قرارداد حمل است، اگر بیمه‌گذار، متصدی باشد و بیمه‌گر، از عهده خسارت برآید، آیابیمه گر می‌تواند برای بازیافت غرامت به راننده مسبب حادثه رجوع کند و آیا شروط صریح یا ضمنیِ کاهش خسارت که احیاناً، در رابطه بین متصدی حمل و نقل و راننده وجود دارد، در دعوای بازیافت و در برابر بیمه‌گر قابل نیز استاد است یا خیر (مسئله پژوهش). نوشتار حاضر با مطالعه و نقد رأی شعبه دوم حقوقی بروجن و مراجعه به شرایط جانشینی، قواعد مسئولیت مدنی و حقوق دعاوی و تحلیل داده‌های پرونده (روش پژوهش)، به این نتیجه دست‌یافته است که جانشینی بیمه‌گر از زیان‌دیده (در بیمه اموال) با جانشینی بیمه‌گر از متصدی قدری متفاوت است و حتی اگر بیمه‌گذار را در ماده 30 قانون بیمه، به معنای ذی‌نفع بیمه بدانیم، شروط ضمنی یا صریح کاهنده مسئولیت و یا کوتاهی متصدی در رعایت ارزش واقعی کالا در قرارداد با بیمه‌گر قابل‌استناد است و با رعایت شرایط جانشینی، همه ابزارهای دفاعی راننده در برابر متصدی، علیه خواهان دعوای بازیافت (بیمه‌گر در بیمه اموال) نیز قابل‌طرح است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Mechanism of Subrogation of the Insurer from the Policyholder in Recovery Claims Against the Driver Responsible for the Accident

نویسنده English

Hosein Javar
Associate Professor, Department of Private Law, Farabi Campus, University of Tehran
چکیده English

In situations where two types of liability arise for the purpose of compensation—one originating directly from the wrongful conduct of the individual and the other from the actions of a third party—it is crucial to identify the final liable party and establish the appropriate framework for the liability. This issue becomes even more significant when the compensation is provided by insurance companies (highlighting the importance and necessity of the research). The central question raised is whether, in cases involving a transport operator who has a contractual obligation regarding safety (as a result) in the shipment of goods and is responsible for the actions of both the crew and the driver under contract, if the policyholder is the operator and the insurer covers the damage, the insurer can recoup the compensation from the driver responsible for the accident. Furthermore, whether explicit or implicit terms related to damage mitigation, which may exist between the operator and the driver, are enforceable in a recourse action against the insurer (the research issue). The present article is based on a critical and analytical review of the decision of the Second Legal Branch of the Borujen Court of Justice, by referring to the principles of subrogation, civil liability rules, and dispute resolution procedures, and analyzing case data (research methodology), concludes that subrogation of the insurer from the insured (in property insurance) differs somewhat from the insurer's subrogation from the operator. Even if the policyholder is considered a beneficiary under Article 30 of the Insurance Cod, any implicit or explicit terms that reduce liability or the operator's failure to maintain the actual value of the goods in the contract with the insurer can be invoked, and by observing the conditions of subrogation, all of the driver's defense mechanisms against the operator can also be raised in a recourse action against the claimant (insurer in property insurance).

کلیدواژه‌ها English

'
Liability Arising from the Act of a Third Party'
Transport Operator'
The driver who caused the damage'
The insurer'
s official representative from the insured'
Recovery Claim'
, '
Ultimate liability for compensation'
منابع فارسی
1- احمدی، مریم؛ بدرزاده، اکبر (1399). «بررسی تطبیقی اصل قائم‌مقامی بیمه‌گر در حقوق بیمه ایران و فرانسه»، فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی، سال دوم، شماره سوم، ص 55-72.
2- اشراقی آرانی، مجتبی(1402). «مسؤولیت نماینده تجاری متصدیان حمل در مقابل صاحب کالا»؛ نقد رای وحدت رویه شماره 29 دیوان عالی کشور07/10/1363، دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی، دوره 2 شماره4 . 10.22034/analysis.2024.2007530.1035 doi:
3- افتخارجهرمی، گودرز، شهبازی نیا، مرتضی، (1383). «بررسی قاعده استاپل در حقوق انگلیس و آمریکا»، مجله حقوقی بین المللی، دوره 21، شماره 30، بهار و تابستان 1383، ص 5-73
4- امیران بخشایش، عیسی؛ باریکلو، علیرضا (1393). «مفهوم اصل جبران خسارت در حقوق بیمه»، مجلس و راهبرد، دوره 21، شماره 80، ص 169-193.
5- ایزانلو، محسن (1390). «شرط مخالف قائم‌مقامی بیمه‌گر»، مطالعات حقوق خصوصی، (4)4، ص 33-59.
6- ایزانلو، محسن؛ شید، بابک (1396). «تسری موافقت‌نامه‌های داوری به اشخاص ثالث بر مبنای نطریه استاپل»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 81، شماره 100، ص 35-52)
7- بابایی، ایرج (1400). حقوق بیمه، تهران: انتشارات سمت.
8- بادینی، حسن؛ شعبانی کندسری، هادی؛ رادپرور، سجاد (1391). «مسئولیت محض؛ مبانی و مصادیق»، مجله مطالعات حقوق تطبیقی، دوره 3، شماره 1، ص 19-36.
9- پورسید، بهزاد؛ آقاداداشی، رسول (1396). «تشابه و تمایز قاعده استاپل با قاعده غرور و اقرار»، آموزه‌های حقوقی گواه، دوره 3، شماره ۲، ص 97- 126).
10- جعفری، فیض‌الله (1388). «مطالعه تطبیقی ماهیت و مبنای مسئولیت متصدیان حمل‌ونقل در کنوانسیون‌های بین‌المللی و حقوق ایران»، پژوهش‌های حقوقی، دوره 8، شماره 15، ص 57-82.
11- خدابخشی، عبدالله (1393). بیمه و دعاوی مسئولیت مدنی، ج ۲، تهران: انتشارات جنگل.
12- خدابخشی، عبدالله (1393). حقوق داوری و دعاوی مربوط به آن در رویه قضایی، تهران: شرکت انتشار.
13- صفایی، سیدحسین (1387). قواعد عمومی قراردادها، تهران: میزان.
14- صفایی، سیدحسین؛ رحیمی، حبیب‌الله (1390). مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد)، تهران: انتشارات سمت.
15- صفایی، سیدحسین؛ رحیمی، حبیب‌الله (1399). مسئولیت مدنی تطبیقی، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
16- عادل، مرتضی (1402). مسؤولیت متصدی حمل بین‌المللی بار هوایی؛ نقد آراء قضایی.، مجله  دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی ، دوره 2 شماره 4، ص 284-304 doi: 10.22034/analysis.2024.2007436.1036
17- عیسایی تفرشی، محمد؛ کامیار، محمدرضا (1380). «مبنا مسئولیت مدنی متصدی حمل‌ونقل در کنوانسیون حمل‌ونقل ترکیبی بین‌المللی کالا و مقایسه آن با حقوق ایران»، فصلنامه علوم انسانی مدرس، دانشکده علوم انسانی دانشکده تربیت مدرس، دوره پنجم، شماره 4، ص 57-82.
18- کاتوزیان، ناصر (1376). عقود معین، ج 1، تهران: شرکت سهامی انتشار.
19- کاتوزیان، ناصر (1382). الزام‌های خارج از قرارداد: ضمان قهری، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
20- کاتوزیان، ناصر (1387). عقود معین، ج 1، تهران: شرکت سهامی انتشار.
21- کریمی، آیت (1372). بیمه اموال و مسئولیت، ج 1، تهران: دانشکده علوم اقتصادی.
22- کریمی، آیت (1391). کلیات بیمه، تهران: پژوهشکده بیمه.
23- گایار، امانوئل (1365). «قاعده استاپل یا منع تناقض‌گویی به ضرر دیگری»، ترجمه و تلخیص: ناصر صبح‌خیز، مجله حقوقی دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی، شماره 6، ص 245-282 .
منابع عربی
24- طوسی، محمد بن حسن (۱۴۰۷ق). الخلاف، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین.
25- نجفی، محمدحسن (1404ق). جواهرالکلام، ج 31 و 40، بیروت: دار احیا التراث.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 خرداد 1405