دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

صلاحیت سازمان تعزیرات حکومتی در رسیدگی به شکایت های مربوط به مابه تفاوت نرخ ارز (بازخوانی رای وحدت رویه شماره 878 - 26/3/1405 دیوان عالی کشور)

نوع مقاله : نقد رای وحدت رویه

نویسنده
دکتری دانشگاه مفید، قم، ایران
10.22034/analysis.2026.2093782.1210
چکیده
مطابق مصوبات هیات وزیران و بخشنامه های بانک مرکزی واردکنندگان کالا و خدمات با شرایطی ملزمند وجوهی را با عنوان مابه التفاوت نرخ ارز به حساب خزانه داری کل کشور واریز کنند. تغییر گروه کالایی، تاخیر در ارایه اسناد حمل و نیز تاخیر در ارایه پروانه سبز گمرکی مشروط به اینکه واردکنندگان در زمان ارایه خدمت تعهدی مبنی بر پرداخت مابه التفاوت به بانک عامل داده باشند از جهات تعلق مابه التفاوت محسوب می شود. بانکهای عامل در صورت استنکاف واردکنندگان از پرداخت مابه التفاوت حسب مقررات بانک مرکزی مکلفند علیه آنان در سازمان تعزیرات حکومتی شکایت کنند؛ اما پیش از رای وحدت رویه شماره 878 - 26/3/1405 دیوان عالی کشور بعضی از شعبه های تعزیراتی حکومتی عدم تادیه مابه التفاوت را تخلف تعزیراتی نمی دانستند و بانکها را به محاکم حقوقی هدایت می کردند. هیات عمومی دیوان عالی کشور با صدور رای 878 - 26/3/1405 اعلام کرده عدم تادیه مابه التفاوت نرخ ارز تخلف محسوب می شود و رسیدگی به آن نیز در صلاحیت سازمان تعزیرات حکومتی است. این رای که با توجه به نظام محدویت ارزی و با اندکی تفسیر موسع از تبصره 5 ماده 2 مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز صادر گردیده حاوی نوعی مصلحت سنجی است که وصول مطالبات ناشی از مابه التفاوت نرخ ارز را تسهیل و ارزان می کند. بدین سان، بانکها می توانند با طرح شکایت تعزیراتی علیه واردکنندگان دارای تعهد ارزی ناشی از تعلق مابه التفاوت نرخ ارز به سرعت مطالبات مربوط را وصول و به حساب خزانه داری کل کشور نزد بانک مرکزی واریز کنند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Jurisdiction of the Guild Disciplinary Authority to Proceed the cases related to the Currency Rate difference ( a Review on Supreme Court's Precedent Decision No. 878-16 May 2026 )

نویسنده English

saeed safian
PhD, Mofid University, Qom, Iran
چکیده English

In line with the Cabinet' s enactments and the by-laws issued by the Central Bank of Iran , the service and goods importers are obliged to deposit some amount of money as the currency rate difference with the Public Treasury .The change in the goods class , the delay in submission of the freight instruments like Bill of Loading or the delay in provision of Green License of the Custom are the grounds for paying such money if the importers have undertaken to pay such amounts to the paying banks .The paying banks are obliged to complain before the Guild Disciplinary Authority against the importers failing to pay such sums.

Before the issue of the Supreme Court's Precedent Decision No.878 dated 16 May 2026 ,some branches of the Authority did not consider the failure as a Currency regulation violation , referring such cases to the courts of law . Having issued the Precedent Decision No 787in 2026 , the General Board of the Supreme court recognizes the non-payment of the difference as a currency regulation violation and the Authority as the competent forum to hear such cases.

As a result of the Currency Limitations System and a somehow loose interpretation of Note 5 of the repeated Article of Currency and Goods Smuggling Act , this Decision follows a kind of expediency , facilitating the collection of the claims on the rate differences and lowering the price. Consequently , banks may more conveniently lodge cases on the currency obligations before the Authority , collecting the difference and depositing them with the Public Treasury within the decreased amount of time. Consequently , banks may more conveniently lodge cases on the currency obligations before the Authority , collecting the difference and depositing them with the Public Treasury within the decreased amount of time. In fact , the Precedent Decision NO 878 issued on 16 June 2026 by the Supreme Court has simplified the process previously complex , for the bank to collect the rate difference , making the suit proceedings faster.

کلیدواژه‌ها English

Currency
difference
currency violation
jurisdiction
امید، هوشنگ (1353)، حقوق دریایی، جلد 1، تهران: انتشارات مدرسه عالی بیمه.
بادپا، آرش و ابراهیم آذر کمند ( 1404)، راهنمای جامع رفع تعهد ارزی، تهران: انتشارات گپ.
بناء نیاسری، ماشاءالله ( 1395)، حقوق اعتبارات اسنادی، جلد 1، تهران: انتشارات شهر دانش.
پیویچ، کسلاو (1399)، اسناد مالکیت در حمل و نقل دریایی کالا در حقوق انگلستان، (ترجمه ماشاءالله بناء نیاسری)، تهران: انتشارات شهر دانش.
تروپه، میشل (1398)، فلسفه حقوق (ترجمه مرتضی کلانتریان)، تهران: نشر آگه.
شجری، هوشنگ و خدیجه نصراللهی (1385)، مالیه بین الملل و سیر تحولات ارزی در ایران، تهران: نشر چشمه.
صفیان، سعید (1404)، جنبه های حقوقی تعهدات ارزی وارد کنندگان کالا و خدمات، تهران: انتشارات اداره کل آموزش و بهبود مهارتهای بانک کشاورزی.
کالیر، گری (1393)، راهنمای جامع اعتبارات اسنادی، (ترجمه امیر حسینی و جهانگیر درویش ملّا) تهران: انتشارات اداره کل آموزش بانک سپه.
وحیدی، غلامحسین (1394)، شناخت تعهد ارزی واردکنندگان کالا و خدمات در حقوق ایران، تهران: انتشارات شهر دانش.