دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

سرمقاله: گذار از آراء قضایی ماده محور به آراء قضایی مساله محور در عصر هوش مصنوعی

مطالب عمومی

نویسنده
قاضی پیشین دیوان‌عالی کشور و مدیر مسؤول دوفصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی
چکیده
پیش از ورود به بحث، لازم است اشاره شود که این شماره از نشریه به نقد و تحلیل آراء قضایی در حوزه مسؤولیت مدنی اختصاص یافته است. مجموعه حاضر به کوشش و با اهتمام علمی فاضل و دانشمند ارجمند، جناب آقای دکتر عباس میرشکاری، از برجسته‌ترین استادان و صاحب نظران شناخته شده حوزه مسؤولیت مدنی، فراهم آمده و سامان یافته است. بهره مندی این شماره از دانش حقوقی، دقت نظر و تجربه علمی ایشان، سهمی شایان توجه در شکل گیری و انسجام این مجموعه داشته است. بر خود لازم می‌دانم از حسن نظر، همراهی علمی و زحمات ارزشمند ایشان در فراهم آمدن این شماره، صمیمانه قدردانی کنم و مراتب سپاس خود را از این همراهی ارجمند ابراز دارم. با ادای این سپاس، اکنون به موضوع اصلی این یادداشت، یعنی ضرورت گذار از آراء قضایی ماده محور به آراء قضایی مسأله محور در عصر هوش مصنوعی، می‌پردازیم.
1- مقدمه
آیا تطبیق دقیق واقعیت با ماده قانون، همواره به معنای تحقق عدالت در آراء قضایی است؟ در سالهای اخیر، شاهد پدیده‌ی نگران‌کننده‌ای در نظام دادرسی هستیم: رشد آراء «صحیح اما ناکارآمد در حل اختلاف». در این وضعیت، قاضی با تکیه بر روی‌کرد «تطبیق مکانیکی»، پرونده را در با استناد به مواد قانونی مختومه می‌کند، اما «مسأله اختلافی» همچنان باقی می‌ماند و در قالب پرونده‌های جدید مطرح می‌شود. این روی‌کرد ماده‌محور، در واقع تبدیل کردن رأی قضایی به یک عملیات حساب سریع است که در آن ورودیها (مواد) و خروجیها (حکم) به صورت خطی به هم متصل شده‌اند، اما «حل مسأله» وحل اختلاف در این میان گم شده است. پیامد این نگاه تک‌بعدی، ایجاد احکامی لرزان است که به دلیل فقدان تحلیل جامع، به سرعت در لایه‌های تجدیدنظر و فرجام و رسیدگیهای فوق العاده نقض شده و دادرسی را به یک «پینگ‌پنگ قضایی» کشش پذیر تبدیل می‌کند.

عنوان مقاله English

Making Civil Liability fair in the Iranian Legal system by Using a Kind of Relative Standard (Critique and Justification of Judicial Precedent Based on a Philosophical, Paradigmatic and Comparative Study)

نویسنده English

Mohammad Darvishzadeh
Former justice of the Supreme court and Director-in-Charge of Analysis of Judicial Decisions Journal,
چکیده English

If we want to remove the moral, conscientious, and fair view from civil liability law and impose theories based on strict and sometimes harsh logic of corrective justice upon it, we must inevitably accept materialization and objectification of legal standards and rules. On the other hand, if we were to introduce fairness, the dryness of corrective justice will undoubtedly be reduced, the rules of civil responsibility would be softened and more flexibly adapted to the specific and concrete circumstances of the parties to the dispute. However, the study of the history of law shows that legal systems have always faced the question of how to resolve, or at least reduce, the conflict or contradiction between the two goals of "materialization" and "humanization" of legal doctrines. By using the analytical and comparative method and by exploiting library resources, the writer will, in this article, show that one of the most important ways to reduce this tension is to use a standard that is considered as a general theory of "hybrid or relative objectivity";


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 28 مرداد 1405