دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی

واکاوی معیار تشخیص جرایم مختلف و غیرمختلف در ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ با رویکرد عینی و نقد رای: مطالعه موردی جرایم مشروبات الکلی داخلی و خارجی

نوع مقاله : نقد رای دادگاه کیفری

نویسندگان
1 قاضی دادگستری
2 قاضی دادگستری استان قم
چکیده
ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، در مقام تعیین قواعد مربوط به جمع مجازات‌ها، با استفاده از واژه «مختلف» در فرآیند تشخیص ماهیت جرایم، با یک ابهام ساختاری و اساسی روبه‌روست. فقدان تصریح قانونی و نبود تعریف دقیق از مراد مقنن نسبت به این واژه، منجر به بروز اختلاف‌نظر‌های عمیق در دکترین حقوقی و تشتت ملموس در رویه قضایی شده است؛ امری که در نهایت اجرای منسجم و پیش‌بینی‌پذیر عدالت کیفری را با چالش‌های جدی مواجه می‌سازد. این پژوهش با رویکردی تحلیلی، به دنبال تبیین معیار صحیح و علمی برای تشخیص جرایم مختلف و غیرمختلف است. در این راستا، ضمن بررسی و واکاوی دیدگاه‌های نظری موجود در حقوق کیفری، این مقاله با نقد یک رأی قضایی مرتبط با تعدد جرایم مشروبات الکلی داخلی و خارجی، ابعاد عملی این ابهام را نشان می‌دهد. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که اتکای نظام حقوقی به معیارهای ماهوی در تشخیص جرایم، به دلیل ایجاد امکان تفسیرهای متعارض و تضعیف کارآمدی نظام عدالت، از استحکام و اعتبار لازم برخوردار نیست. بر این اساس، این پژوهش «نظریه عینیت» را به‌عنوان یک الگوی جایگزین و معیار پیشنهادی مطرح می‌کند؛ نظریه‌ای که بر اصل انطباق کامل میان عنصر قانونی جرم و ساختار مجازات استوار است تا از ابهام‌زدایی در اجرای قانون اطمینان حاصل شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Analysis of the Criterion for Distinguishing Similar and Dissimilar Crimes under Article 134 of the Islamic Penal Code (Adopted 2013), with an Objective Approach and a Review of Judicial Opinion: A Case Study of Offenses Involving Domestic and Imp

نویسندگان English

Mahdi Fazeli 1
saeed ramezani 2
1 Judge
2 Judge, Judiciary of Qom Province, Iran
چکیده English

Abstract



The determination of “multiple offenses” (ta’addod-e jorm) in the context of alcoholic beverage crimes, particularly when involving both domestic and foreign spirits, presents a significant jurisprudential and legal challenge within the Iranian criminal justice system. While Article 134 of the Islamic Penal Code (2013) establishes a general framework for multiple offenses, its practical application—specifically in distinguishing between “similar” and “dissimilar” crimes—remains highly contentious among legal scholars and practitioners.



This article employs an analytical-comparative research methodology to examine the complexities of criminal liability in these cases. Central to this study is a critical analysis of the judicial reasoning observed in the ruling of Branch 114 of the Qom Criminal Court (No. 14040239000214884). Through this case study, we demonstrate that the prevailing judicial approach often relies on superficial thematic similarities, such as the mere presence of alcohol, rather than a rigorous legal distinction. We argue that this reliance on “subjective similarity” fails to account for the structural and legal nuances mandated by Article 134, leading to inconsistent sentencing and a lack of legal predictability.



Our findings suggest that such inconsistencies undermine the deterrent effect and the principle of legality within the Iranian criminal justice system. To resolve this ambiguity, this article proposes the formal adoption of the “Objectivity Theory” (Nazariyye-ye Ayniyyat). This theoretical framework posits that multiple offenses should be defined based on the complete correspondence of the legal elements, the structural integrity of each individual crime, and the specific legislative intent behind the sentencing provisions.



By transitioning from a subjective interpretation to this proposed objective criteria, we demonstrate how the judiciary can better distinguish between “similar” and “dissimilar” offenses. This shift ensures that sentencing for complex cases involving combined domestic and foreign liquor offenses remains proportional, fair, and aligned with the core principles of justice. Ultimately, this study provides a robust, practical solution for judicial practitioners and policymakers, contributing to the ongoing efforts to refine criminal law reforms and standardize sentencing procedures in the Iranian legal landscape.



Keywords: Multiple Offenses, Article 134, Alcoholic Beverages, Objectivity Theory, Criminal Sentencing, Judicial Procedure, Iranian Criminal Law.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Heterogeneous offenses
Homogeneous offenses
Concurrence of offenses
Article 134 of the Islamic Penal Code
Alcoholic beverages
  1. ·        قانون مجازات اسلامی مصوب 1392.

    ·        قانون اصلاح قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب ۱۴۰۰.

    1. احمدزاده، رسول؛ الهام، غلامحسین؛ تام، مجتبی، (۱۴۰۰)، «ضابطه تفکیک جرایم مختلف از غیرمختلف در ماده ۱۳۴ اصلاحی قانون مجازات اسلامی»، پژوهشنامه حقوق کیفری، (۲)، ۷–۲۶.
    2. اردبیلی، محمدعلی، (۱۳۹۳)، حقوق جزای عمومی، تهران، نشر میزان، چاپ اول، جلد سوم.
    3. اردمه، محمدرضا، (1404)، تحولات کیفرگذاری تعدد جرم با تأکید بر قانون کاهش سال ۱۳۹۹، سیزدهمین کنفرانس بین المللی پژوهشهای دینی، علوم اسلامی، فقه و حقوق در ایران و جهان اسلام.
    4. اسلامی‌نیا، قاسم؛ سیفی، داود؛ قیاسی، جلال‌الدین، (۱۴۰۴)، «تحلیل و تبیین موضوع جرم در حقوق کیفری: رویکردی نوین به ماهیت، ابعاد و کارکردهای آن»، دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم‌شناسی، ۲(۴)، ۶۴–۹۳. Doi: 10.22034/jclc.2025.2074071.1266
    5. بذری شرفشادی، علیرضا، (۱۴۰۱)، تحولات نهاد تعدد جرم در حقوق ایران در پرتو قانون کاهش حبس، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گیلان، دانشگاه گیلان.
    6. توکل‌پور، محمدهادی؛ احمدیان، مهدی، (۱۴۰۴)، «معیار تمایز جرایم مشابه و مختلف در تعدد جرم با تأکید بر رویه قضایی»، مجله رویه قضایی، ۱(۱)، ۸۳–۱۰۵.
    7. حسنی، محمدحسن؛ مجیدی، سیدمحمود، (۱۴۰۰)، «گونه‌شناسی و کیفرگذاری تعدد جرم در حقوق ایران و اردن»، پژوهشنامه حقوق کیفری، ۱۲(۲)، ۷۹–۱۰۴.
    8. خالقی، ابوالفتح؛ میرزائی، زهرا، (۱۴۰۰)، «دستاوردها و چالش‌های تعدد و تکرار جرم در قانون کاهش حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹ با رویکرد کاربردی»، تمدن حقوقی، ۴(۹)، ۳۹–۵۶.
    9. خدابنده‌لو، نسرین، (۱۳۹۴)، نقد و بررسی رویکرد قانون مجازات اسلامی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، قم، دانشگاه قم.
    10. روستائی، مهرانگیز؛ رحمانیان، حامد، (۱۴۰۱)، «معیار تفکیک جرایم “مختلف” از جرایم “غیرمختلف” در اعمال قواعد تعدد مادی جرم»، مجله حقوقی دادگستری، ۸۶(۱۱۸)، ۱۱۵–۱۳۵.
    11. رضائی، فائزه، (۱۴۰۱)، بررسی تحولات تعدد و تکرار جرم در قانون کاهش حبس تعزیری، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تبریز، دانشگاه تبریز.
    12. زراعت، عباس، (۱۴۰۲)، حقوق کیفری عمومی ۳، تهران، نشر اندیشه‌های حقوقی، چاپ اول.
    13. شمس ناتری، محمدابراهیم؛ کلانتری، حمیدرضا؛ زارع، ابراهیم؛ ریاضت، زینب، (۱۳۹۵)، قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی، تهران، نشر میزان، چاپ سوم، جلد اول.
    14. عابدی، احمدرضا، (۱۴۰۰)، نگرشی کاربردی به حقوق جزای عمومی، تهران، مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه، چاپ اول.

    15.  فتحی، محمدجواد؛ کرامتی معز، هادی؛ احمدی، آیدا (۱۴۰5)، «چالش‌های جزای نقدی نسبی در حقوق کیفری ایران»، دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 3(5)، 295–324. Doi: 10.22034/jclc.2026.2067219.1225

    1. فروغی، فضل‌الله؛ رحیمیان، رضا، (۱۳۹۴)، «ارزیابی تعدد مادی جرائم تعزیری در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲»، مجله مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، ۷(۴)، ۱۷۱–۲۰۳.
    2. پوربافرانی، حسن، (۱۳۸۴)، «تعدد و تکرار در حقوق کیفری ایران»، فصل‌نامه مدرس علوم انسانی، ۹، پیاپی ۴۱، ۲۵–۴۶.
    3. پوربافرانی، حسین، (۱۴۰۱)، حقوق جزای عمومی، اصفهان، انتشارات دانشگاه اصفهان، چاپ اول.
    4. یکرنگی، محمد، (۱۴۰۰–۱۴۰۱)، جزوه کلاسی درس حقوق جزای عمومی، تهران، دانشگاه تهران.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.